Voulez-Vous, met Abba op de discovloer

Abba dansend op verlichte discovloeren, onder schitterende glitterbollen. Anno 1979 is de Zweedse supergroep een nieuwe muzikale weg ingeslagen, die van de wereldwijde discotrend. Met hun zevende studioalbum Voulez-Vous verbaast Abba vriend en vijand. En breekt zij haar eigen sprookje open. Agnetha toen: “Feit is dat Björn en ik niet langer samen kunnen leven.” De eerste Abba-scheiding is een feit. Met Voulez-Vous de luxe edition blikt Universal Music terug op een wervelend Abba jaar.

“De ideale discotrack!”

”Dit Abba-album is van echte kwaliteit”, recenseert een popcriticus de Zweedse krant Expressen. We schrijven april 1979. Het zevende studioalbum van Abba, Voulez-Vous, ligt wereldwijd vers in de platenwinkel. Over de titelsong schrijft hij verder: “Als je luistert naar Voulez-Vous met de volumeknop flink omhoog, besef je dat dit de ideale discotrack is.” Anni-Frid Lyngstad, Björn Ulvaeus, Benny Andersson en Agnetha Fältskog hadden het na anderhalf jaar hard werken weer voor elkaar: popjournalisten waren verrast met de nieuwste Abba-schijf. Terwijl voorganger The Album, gedeeltelijk een soundtrackvan hun bioscoopfilm Abba, The Movie, nog altijd in de Album Top 50 van Engeland hing, stormde de groep met Voulez-Vous voor de vierde achtereenvolgende keer naar de absolute top, met alleen al in de voorverkoop bijna een half miljoen verkochte exemplaren. En dan gaat het hier alleen nog maar over Engeland, het popland dat Abba later in hun hart sloot dan omringende landen. Sinds Abba’s overwinning op het Eurovisie Songfestival in 1974 met het pakkende liedje Waterloo, waarbij de vier muzikanten zich hadden uitgedost in de inmiddels legendarische, carnavaleske glitterkostuums, was de groep niet meer weg te denken uit de Europese hitparades en die van landen als Australië. Naast Waterloo bereikten ze wereldwijd de hoogste regionen met onder meer hits als Mama Mia, Fernando, Dancing Queen en Knowing me, knowing you. Sinds de miljoenenverkoop van Abba Greatest Hits in 1976, had het publiek Abba ook ontdekt als elpee-act. Tot groot genoegen van Björn en Benny, heilig overtuigd van hun eigen motto: Iedere track moet geschikt zijn als single.

Björn ‘on the leads’

Kregen ze met de eerder dat jaar uitgebrachte single Chiquitita, nog een vage flashback naar die andere Abba-hit Fernando, een gelikte combinatie van gladde harmonieën en Spaanse flamenco-kitsch, met dit nieuwe album trakteerden Anni-Frid – kortweg Frida -, Björn, Benny en Agnetha het publiek op een aaneenschakeling van upbeat tracks met invloeden van disco, funk en rock. Een stijl waar vooral de zangeressen zich heerlijk bij voelden, getuige de promotieclips – de latere videoclips- van de singles Summer night city, Does your mother know en de titelsong Voulez-Vous en de verhalen van studiomuzikanten over de nachtelijke escapades van met name Frida in de chique discotheken van Stockholm. Als Frida, toen moeder van twee tieners, eenmaal de discovloer betrad, danste ze nonstop door terwijl haar man Benny nog maar eens een sigaretje opstak en een wijntje dronk met vrienden. De makkelijk verteerbare teksten van hits als Dancing queen en Take a chance on me werden overboord gegooid om plaats te maken voor de complexere kant van het leven. Het nachtleven, welteverstaan. Does your mother know – stevige discorock met krassende gitaren en Björn ‘on the leads’ -, if it wasn’t for the nights, Lovers, Kisses of fire, Voulez-Vous; het zijn stuk voor stuk liefdesbekentenissen of verhalen over gebroken liefdes vanaf de discovloer in rozige, donkere sferen waarin slechts het gekleurde licht van glitterbollen en discospots het leven belichten. Energiek, gedecideerd en zelfbewust presenteerde Abba zich hier als ingewijden van de wereld van de disco en stevige beats. Zanger Andy Bell van het glitterduo Erasure vertelde bij de release van hun coverversie van de titelsong hoe geweldig hij het vond dat Abba met Voulez-Vous werkelijk begreep wat disco is. Maar Abba zou Abba niet zijn als ook op deze plaat afwisseling niet het toverwoord was: met het lied van de hoop I have a dream, het harmonieuze, jazzy, bijna golvende The king has lost his crown en het met Spaanse invloeden doordrenkte Chiquitita gaven ze de luisteraar rust om op adem te komen. Al met al een plaat die tot de verbeelding sprak. Toch was er voor Björn en Benny, de componisten van het Abba-repertoire, allerminst reden om op hun lauweren te rusten. De componeer- en opnamesessies van Voulez-Vous hadden nogal wat voeten in de aarde. Daar waar de mannen door hun ijzeren werkdiscipline van vijf dagen componeren per week – Benny achter de piano, Björn met zijn gitaar ernaast, zoekende naar geschikte akkoorden en daar vervolgens op voortbordurend – vrijwel wekelijks met grove melodielijnen van een nieuw nummer de studio in stapten, wilde het nu maar moeizaam vlotten. Met If it wasn’t for the nights gaf de groep een voorproefje van het album in Londen, waar ze het nummer in vol enthousiasme zongen in de Mike Yarwoord Christmas Show. Een verrassende dancetrack, met funky ritmes en strakke electrische gitaren. Maar veel meer écht bruikbaar materiaal was er nog niet. Een writers block maakte zich meester van het componistenduo.

Frida en Agnetha, de jonge Zweedse schoonheden

Er rustte een enorme druk op de schouders van de mannen van Abba. In de jaren zeventig, toen muziekzenders als MTV en TMF nog niet bestonden, evenmin als het medium internet, en het aantal televisie- en radiozenders beperkt was, was het gebruikelijk dat platenartiesten ieder jaar een nieuw album uitbrachten. Voor een groep als Abba, die alles van begin tot eind in eigen beheer had en het gehele oevre zelf schreef, arrangeerde, inzong en produceerde, betekende dat een iedere keer weer een hels karwei. “Als Benny een tekst die ik heb geschreven niet goed vindt”, vertrouwde Björn een journalist toe, “Dan gebruiken we het niet. Zo simpel is het. Ik gooi het gewoon weg en schrijf iets nieuws totdat we allebei tevreden zijn. En zo gaat het ook als we melodieën schrijven.” Daarmee waren Björn en Benny zelf hun grootste criticasters. Maar ondertussen stond Abba anno 1979 aan de top van de muziekindustrie. Alle oren van muziekliefhebbers en popjournalisten van over de hele wereld waren gericht op deze twee gehuwde stellen. Benny met de donkerharige Frida, Björn met de blonde Agnetha. En niet alléén de oren richten zich tot Abba, maar vooral ook de blikken. Frida en Agnetha, de donkere en de blonde, trokken met hun verschijning van jonge Zweedse schoonheden de aandacht naar zich toe van de media, de mannen, en jonge meisjes die wilden zijn zoals zij. Vele tienerkamers waren behangen met Abba-posters en iedere week sierden de dames op de covers van popbladen als de Bravo, Jopie of Popfoto. Nieuws of geen nieuws, het motto was toen al: Abba verkoopt.

Deuk in aangeharkt imago

Maar in januari 1979 kwam er in één klap een deuk in het keurig aangeharkte imago van de groep. “Agnetha en Björn gaan scheiden!” kopte de Zweedse krant Expressen. Na ruim zeven jaar huwelijk gingen de twee echtelieden, ouders van de toen bijna zesjarige Linda en hun eenjarig zoontje Christian, ieder hun eigen persoonlijke weg. De regie zelf in de hand nemend, zoals een strak georganiseerd Abba-imperium past, namen Agnetha en Björn zelf het voortouw in een eenmalig interview. Hopende dat de kous daarmee af zou zijn voor de nieuwsgierige pers. “Wat er is gebeurd betreft alleen ons twee”, zei Agnetha. “Het heeft geen zin te praten over wat er fout ging in ons huwelijk. Feit is dat Björn en ik niet langer samen kunnen leven.” Björn voegde er stellig aan toe: “Het is belangrijk te benadrukken dat Abba niet uit elkaar gaat. De groep betekent zoveel ons!” Jaren later bekende collega Benny dat nu de voormalige echtelieden niet meer als man en vrouw door het leven gingen, de sfeer er in de studio een stuk beter op was. De popindustrie en de miljoenen fans haalden wereldwijd opgelucht adem. De Abba-muziek kon doorstromen. Op plaat én zelfs op het podium: na hun optreden op het Unicef Gala in New York, waar Abba te midden van popiconen van toen als Donna Summer, Rod Stewart en Olivia Newton John hun nieuwste single Chiquitita zongen in de General Assembly Hall van de Verenigde Naties ter gelegenheid van het Jaar van het Kind, kondigde hun manager Stig Andersson Abba’s wereldtournee van dat jaar aan, met onder meer vijfentwintig concerten op het Noord-Amerikaanse continent. Een trip naar de Bahama’s en naar Miami, in volledige onderdompeling van de discosferen van die tijd, met de Bee Gees voorop met Saturday night fever en Tragedy, wisten Björn en Benny zich weer te inspireren en kwamen terug naar Abba-land met een handvol nieuwe songs.

Voulez-Vous, album vol klassiekers

Met de heruitgave van het Voulez-Vous album in een luxe verpakking en met veel extra’s werpt Universal Music een blik ruim dertig jaar terug in de tijd. Nu dit muziekimperium beschikt over de gehele catalogus van Abba, door een miljoenenovername van Abba’s platenmaatschappij van toen, Polar Music, brengen zij met de regelmaat van de klok nieuw geremasterde en met extra’s samengestelde Abba albums uit, zoals eerder Arrival en The Album. Behalve de tien tracks van toen, van het strak ritmische disconummer As good as new als opening tot de heftige hekkensluiter Kisses of fire, vinden we ook bonustracks als Lovelight – destijds uitgebracht als b-kant van de single Chiquitita – en een pas ver na het actieve Abba-tijdperk voor het eerst uitgebrachte Dreamworld. Deze laatste track geeft ons een vlaag te horen van de worsteling die vooraf ging aan het album. Het vrolijke draaiorgel in het intro, gevolgd door een even zo vrolijk gezongen couplet door de Abba-zangeressen, klinkt nog als een popsong op zichzelf. Maar even verderop in een kort vocaal intermezzo van Agnetha horen we duidelijk een paar strofes uit Does your mother know. De versie van Summer night city als extra track bevat een langzaam intro, een door Björn kwetsbaar gezongen deel van een van de coupletten: When the night comes with the action…Op de uiteindelijke single – overigens destijds uitgebracht ver voor en los van het Voulez-Vous album – is dit intro achterwege gelaten en knalt deze discostamper vanaf de eerste noot het gehoor in! Het geeft de gebruikelijke werkwijze van Abba in de studio weer. Benny en Björn schreven hun liedjes buiten de studio, zoals in een eigen stuga op een privé-eiland in de archipello van Stockholm, maar eenmaal in de studio konden de liedjes nog een geheel andere draai krijgen door nieuwe combinaties van coupletten en refreinen of andere melodiefragmenten. Net zolang totdat alle vier de Abba’s voor de volle honderd procent tevreden waren en de liedjes overtuigd de wereld in konden worden gezonden. In geluid én beeld. Zo bevat de ingesloten dvd de tv-special Abba in Switzerland met scènes in de sneeuw en op de schaatsbaan, maar vooral met optredens van de destijds splinternieuwe tracks van Voulez-Vous afgewisseld met oude hits als Take a chance on me en Mama Mia. Verder ondermeer promotiefilmpjes – voorlopers van de huidige videoclip – van I have a dream en Chiquitita. Ook zien we het eerder genoemde televisie-optreden voor de BBC in de Mike Yarwoord Christmas Show. De cd- en dvd-schijf gaan vergezeld met aandacht en accuratesse geschreven booklet vol achtergrondinformatie. Al met al een met recht Luxe Edition van een album dat dertig jaar na dato misschien wel kan worden gezien als een van Abba’s opvallendste en complexe platen met vele klassiekers. Want naast de al eerder vermelde hits horen we ook het door Madonna deels gecoverde Gimme gimme gimme. Zeker, Abba was en is niet voor een enkel brandmerk te vangen.