Cd recensie Paco de Lucia, Zyryab

Zyryab is om verschillende redenen een interessant album van Paco de Lucia. Deze Spaanse gitarist wordt door velen gezien als de gitaargod en wie hem ooit live gezien heeft weet waarom. De naam Zyryab is een muzikale verwijzing naar een figuur uit de Spaans-Moorse geschiedenis.Het album kan voor geïnteresseerden in flamenco een eerste kennismaking zijn met de diversiteit van de flamenco en allerlei mogelijke variaties die vroeger en nu aanwezig waren en zullen zijn.

Wie was Zyryab?

Zyryab is een van de beste composities van Paco de Lucia. Het album uit 1990 is genoemd naar een muzikant met de bijnaam Zyryab. De echte naam van deze muzikant was Abu Ali al Hasan ibn Nafi. Hij leefde tussen 789 en 857 en was een belangrijke figuur voor de ontwikkeling van de traditionele Arabische muziek op het Iberisch schiereiland in die tijd.Hij zou het plectrum, in het Spaans “púa” hebben uitgevonden. In die tijd werd daarvoor de voorste veerpen van de adelaar gebruikt. Bovendien voegde Zyryab de vijfde snaar toe aan de “laúd”, een soort luit en hij richtte een muziekschool op zonder voorgaande.

Zyryab werd geboren in Bagdad en kwam naar Spanje via Algeciras eeuwen voordat er sprake was van flamenco. Sommige mensen zeggen dat het geen toeval is dat Paco de Lucia ook uit Algeciras komt en geloven dat hij de reïncarnatie van Zyryab "de zwarte vogel" zou zijn. Traditioneel wordt Zyryab gezien als de vader van de Al Andalus muziek. Paco de Lucia wilde wellicht hiermee een ode brengen aan deze belangrijke componist wiens naam meestal met "i" geschreven wordt. ZiryabZiryab dus.

De CD Zyryab

Op de CD zijn een aantal grote figuren uit de flamenco te horen. Op de gitaar is dat niemand minder dan Manolo Sanlucar en verder een aantal bekende namen uit het befaamde Sextet van Paco waarmee hij vele jaren de wereld rondtoerde: Carles Benavent (bas), Jorge Pardo (sopraansax en dwarsfluit), Rubem Dantas (percussie), Ramón de Algeciras(gitaar) en Pepe de Lucía(zang). De toen nog jonge El Potito zingt op de openingstrack met hoge stem "Si tú no tienes soniquete, ¿pa qué te metes?" in een meer dan zeven minuten lange bulería. Soniquete is een gitano woord en betekent iets als "het muzikale gehoor van de goede flamencomuzikanten". De zang van El Potito, samen met Pepe de Lucía, Paco's broer, is ook nog te horen op de rumba Playa del Carmen.

Paco heeft zich steeds weten te omringen met de beste muzikanten en op dit het album Zyryab is bijvoorbeeld ook de jonge Ramón Porrina te horen op cajón bij het nummer Soniquete. Zijn bijnaam toen was "El Pesicola" (pepsi-cola op zijn Andalusisch uitgesproken). Later speelt deze flamenco percussionist met o.a. Joaquín Cortés, Antonio Canales, Gerardo Núñez, Tomatito, Potito, Duquende etc.

Bij flamenco worden vaak nummers opgedragen aan historische voorgangers. Bij "Tio Sabas" speelt Paco de Lucia Tarantas, een pure flamencostijl die behoort tot de groep van de cantes mineras en hij draagt de muziek op aan één van zijn grote voorbeelden Sabicas. Met het nummer getiteld "Chick" gaat Paco dan weer even de jazzwereld opzoeken. Hij draagt het op aan Chick Corea,vriend en beroemd jazzpianist.

"Compadres"(goede vrienden), brengt twee grote vrienden die ook bij de beste flamencogitaristen van de 20ste eeuw en ondertussen ook de 21ste eeuw horen. Hier zijn bulerías te horen met twee gitaren en als enige extra de "palmas", het typische handgeklap bij flamenco.Een nummer met grote harmonische muzikaliteit en constante tegentijden. Manolo Sanlucar is de gitarist die meer de traditie en harmonie verder heeft ontwikkeld, terwijl Paco de Lucia bekend staat voor zijn vernieuwing in de flamenco gitaarwereld. Een mooi duo.

Het titelnummer Zyryab duurt meer dan 6 minuten en live speelde Paco de Lucia met zijn Sextet in Amerika ooit een versie van bijna 13 minuten.Het klinkt heel Arabisch door het gebruik van de mandola, een instrument dat is afgeleid van de luit (l'ud), het instrument van Ziryab, lang geleden. Ook andere instrumenten zoals de tinaja en de Indische tabla brengen oosterse elementen in de muziek. Het is fascinerende muziek waarin echo's van muziek van verschillende continenten en tijden samenvloeien in een duizelingwekkend ritmisch contrapunt op het einde.

"Canción de Amor" het hoofdthema uit de film Montoyas y Tarantos is een ballad met flamenco-accenten.Vervolgens horen we terug El Potito samen met Pepe de Lucia zingen:"cuando me pongo a pensar que me tengo que morir, yo tiro una manta al suelo y me harto de dormir" Een uitspraak die sterk de Andalusische manier van tegen het leven aan te kijken weerspiegelt: "Als ik eraan denk dat ik toch ga sterven, dan gooi ik een deken op de grond en ga dan maar naar hartelust slapen". Een leuke rumba.

Afsluiter van de CD is "Almonte", Fandangos de Huelva gecomponeerd door Paco en Chick Corea. In een lange gitaarintro kan je al horen dat het op de piano gecomponeerd is.De arpeggio op de gitaar duurt bijna een minuut, daarna volgt de koorzang zoals de traditie van Almonte het wil. Almonte is een stadje dat de naam aan het nummer gaf en ligt in de provincie Huelva, vlakbij de grens met Portugal. De flamencogitaren zijn te horen in een waaier van ritmische en melodische variaties.

De mening van Guillermo

Het is niet eenvoudig om een keuze te maken uit meer dan 25 albums die Paco de Lucia op zijn naam heeft staan (bij Universal Music). Ik heb de box Paco de Lucia "Integral" en de 26 CDs reeds vaak beluisterd en vind wel dat Zyryab een goed idee geeft van wat de "maestro" (zo wordt hij vaak genoemd in Flamenco tijdschriften en gespecialiseerde websites) zoal kan spelen. Er komen zowel traditionele als "nieuwe" flamenco-elementen aan bod en op die manier kan je als luisteraar kennis maken met de muzikale taal die flamenco is.

Tracklist:

• Soniquete. Bulerías
• Tía Sabas. Tarantas
• Chick
• Compadres. Bulerías
• Zyryab
• Canción de Amor
• Playa del Carmen. Rumba
• Almonte. Fandangos de Huelva

Lees verder

• Cd recensie Camaron, La Leyenda del Tiempo
• Verschillen tussen klassieke en flamenco gitaar
• Cd recensie Ketama El Arte de lo Invisible
• Gitarist Diego del Gastor