Muziek theorie, het interval

In het vorige deel over muziek theorie heeft u het verschil kunnen zien tussen de majeur- en de mineur- toonladder. We gaan nu wat dieper in op de intervallen. Het interval is de afstand tussen 2 noten in een toonladder. Elk interval heeft een eigen naam, en zijn eigen bijzondere eigenschappen. De meest bijzondere intervallen zijn de terts en de kwint; samen met de grondtoon leveren zij de noten voor de samenstelling van akkoorden.

Het interval

Sinds JS Bach werken we in de Westese muziekwereld met de gelijkzwevende stemming. Dit betekent dat alle beschikbare noten op dezelfde afstand van elkaar liggen. Binnen een octaaf liggen alle 12 voorhandige noten; beginnend bijvoordbeeld met de noot c volgen er 11 noten voordat we wederom op een (hoge) c uitkomen.

c	cis	d	dis	e	f	fis	g	gis	a	ais	b	c

De afstand tussen de noten onderling, noemt men ook wel interval. Voor afstand van de hierboven getoonde reeks noten geldt: de afstand tot de volgende noot is steeds '1'. Uit de 12 beschikbare noten kan een selectie worden gemaakt, om een zogenaamde toonladder te vormen. Zo is de majeur-toonladder (c,d,e,f,g,a,b,c) een keuze van 7 noten uit deze reeks. Het kenmerkende van zo'n toonladder is de afstand tussen de opeenvolgende noten. De majeur-ladder werkt met de volgende afstanden:

• c -> d = 2
• d -> e = 2
• e -> f = 1
• f -> g = 2
• g -> a = 2
• a -> b = 2
• b -> c = 1

Naamgeving

Voortaan zullen we noten aangeven met een kleine letter, en akkoorden met een hoofdletter. De intervallen kunnen we benoemen. De eerste toon van de toonladder wordt ook wel de grondtoon genoemd. In dit geval is dat de noot c. Een interval wordt gedefineerd als de afstand van deze c tot een andere noot.
2 stappen = c -> d = secunde
3 stappen = c -> e = terts
4 stappen = c -> f = kwart
5 stappen = c -> g = kwint
6 stappen = c -> a = sext
7 stappen = c -> b = septiem
8 stappen = c -> c = oktaaf


In de bovenstaande tekening zijn alle namen weergegeven van de 12 noten die binnen een octaaf liggen. Een c# of ook wel cis is een verhoogde c; een db of ook wel des is een verlaagde d. Hoewel dit eigenlijk dezelfde toon aangeeft is er wel een wezenlijk verschil, maar daar gaan we nu niet op in. Omdat er 12 noten binnen een octaaf liggen zijn er meer dan de hierboven genoemde 7 intervallen. De namen van alle intervallen zijn: kleine secunde, grote secunde, kleine terts, grote terts, reine kwart, overmatige kwart, verminderde kwint, reine kwint, overmatige kwint, kleine sext, grote sext, kleine septiem, groot septiem, oktaaf.

De terts en de kwint

Een majeur-akkoord kan gemaakt worden door de grondtoon, grote terts, en de (reine) kwint te combineren. Dit wordt ook wel genoteerd als 1 3 5. Een mineur-akkord kan gemaakt worden door de grondtoon, kleine terts, en de (reine) kwint te combineren. Dit wordt ook wel genoteerd als 1 b3 5. De b3 wordt uitgesproken als mol3.

De 5e toon van de toonladder, de kwint, wordt ook wel dominant genoemd. De dominant heeft een natuurlijke verhouding met de grondtoon. Dit komt omdat de dominant een frequentie bezit die als harmonische voorkomt in het geluidenspectrum van de grondtoon. Dit is voor te stellen door bijvoorbeeld op een stuk ijzer te slaan met een hard voorwerp. De tonen die hierdoor onstaan, noemt men harmonsichen (en de kwint zit er meestal ook tussen).
Het liefst willen de 1 en de 5 een harmonisch met elkaar samengaan. Soms vervangt men de 5 door de b5 of #5 wat een zekere spanning oplevert.

De 3e toon van de toonladder kan worden toegevoegd aan de relatie tussen grondtoon en kwint. Men noemt het ook wel terts of mediant. Men kan kiezen voor de kleine terts (b3), hetgeen een wat droevige stemming oplevert; kiest men voor de grote terts (3), dan levert dat een vrolijke stemming op.

Akkoorden

Met behulp van de intervallen zijn akkorden te construeren. De meest gebruikelijke manier om dit te doen is: de grondtoon, terts, en kwint vormen samen een drieklank, of het akkoord. Er zijn zeer veel variaties mogelijk, door intervallen te variëren of noten toe te voegen.

• majeur akkoord - 1 3 5
• mineur akkoord - 1 b3 5
• maj 7 akkoord - 1 3 5 #7
• 7 akkoord - 1 3 5 7
• mineur 7 akkoord - 1 b3 5 7
• sus 4 akkoord - 1 4 5
• sus 9 akkoord - 1 3 5 9
• 5 akkoord - 1 5 (8)

Een zeer bijzonder akkoord is het E7#9-akkoord of het Jimi Hendrix-akkoord. Wat is hier zo bijzonder aan? De noten die het akkoord vormen zijn: 1 3 7 #9. De #9 betekent een verhoogde 9, dit is dus een verhoogde fis. Oftewel een kleine terts, alleen dan 1 octaaf boven het normale octaaf. Het bijzondere van het akkoord is dat het zowel de grote terts (3) als de kleine terts (#9) bevat. Daarnaast bevat het de 7 (kleine septiem); het geheel klinkt vrij mysterieus. Hiernaast is te zien hoe dit akkoord op de gitaar dient te worden gespeeld ter hoogte van de 7e fret.

Zie ook Eenvoudige muziek theorie.

Lees verder

• Eenvoudige muziek theorie
• Hoe vind ik de noten op mijn gitaar?
• Zelf muziek leren maken als volwassene
• Zelfstandig bladmuziek instuderen met BestPractice