Homestudio en Thuisstudio

De (home-)studio 08 - Hoe werkt de Expander/Noise Gate?

Infoteur: Coenraad12

De (home-)studio 08 - Hoe werkt de Expander/Noise Gate?

In navolging van eerdere bijschriften, achtste artikel in een reeks van ongeveer 40 columnachtige artikelen over de homestudio, waarin op luchtige wijze diverse aspecten van het werken in en rond de (home-)studio aan bod komen. Deze artikelen zijn gebaseerd op het eerder door Coen Raad geschreven en reeds verschenen 'Het Grote Opnameboek' en 'Opnemen voor Gitaristen & Bassisten'.


Big Xpander

Evenals in de vorige Infonu De (home-)studio 07 besproken compressor is de noise gate een dynamiek-processor. Zoals de compressor/limiter (C/L) de bovengrens van het dynamisch spectrum in toom moeten houden, zo vergroot de expander/noise gate (E/NG) het dynamisch bereik aan de ondergrens. Volgens vergelijkbaar principe treedt ook nu een VCA in werking wanneer een signaal ONDER een vooraf ingestelde drempelwaarde komt. Hier dus ook Treshold, evenals instelbare waarden voor de snelheid waarmee het systeem zich opent (attack) of sluit (release), alsmede de decibelverhouding waarmee de bewerking plaatsvindt (ratio).

Technisch gezien zijn expander en noise gate elkaars verlengde en meestal ondergebracht in één behuizing net als de C/L. Het verschil bestaat vaak alleen maar uit het instellen van de parameters. Een expander laat een zachte passage of signaalstaart nog op muzikale wijze doorklinken. Inzetbaar voor de meeste toepassingen, zoals zang, cleane én overstuurde gitaren en zelfs een complete mix. Neem als uitgangspunt een Treshold van -30/-40 dB, een release-tijd van minstens 1-3 seconden voor een natuurlijk uitsterven en tenslotte een milde ratio van ± 3:1. Neem de attack-waarden niet te kort, want anders ontstaan onnatuurlijke bijgeluiden. Een matig afgestelde expander reageert soms letterlijk wisselend op de natuurlijke fluctuaties van lang uitstervende klanken van basgitaar, power riffs en toetsen. We noemen dat ook wel snateren ofwel ‘false triggering’.

Open the Gate

De noise gate of letterlijk ruispoort reageert veel directer op binnenkomende signalen, hetgeen blijkt uit veel kortere attack-en release-waarden en net als bij de limiter met een hoge ratio. Een noise gate kapt dus min of meer abrupt een signaal af en is daarom geschikt voor percussieve instrumenten.
De noise gate heeft natuurlijk veel ‘scherpere’ waarden nodig: korte attack- en release-waarden en een hoge ratio. Zo kan een te snelle attack niet alleen vervelende bijgeluiden introduceren, zoals klikken. Daarentegen kan een te langzame attack de ‘…oise gate’ te laat openen. Controleer daarom elk signaal op een goed afgestelde en dus ook goed werkende E/NG. Stel de Theshold afhankelijk van de klankbron in. Voor een snaardrum is natuurlijk een minder gevoelige afstelling nodig, aangezien het signaal ofwel hard klinkt of helemaal stil is.

Gelet op de sterk veranderde benadering van opnametechnieken (via kanaalstrips en direct opnemen) lijkt de E/NG voor veel toepassingen overbodig. Zowiezo wordt de E/NG bij het opnemen vaak afgeraden, omdat de kans groot is dat de zachtere passages ongewild te vroeg worden afgekapt of verminkt. Daarom werden en worden deze ingrepen bij voorkeur uitgesteld tot de eindmix, waarbij de E/NG in serie aangesloten is met het van een recorder afkomstige signaal.

Een uitzondering is het opnemen van een drumstel met méér microfoons. Idealiter zullen de noise gates pas signaal doorgeven wanneer de microfoons daadwerkelijk het onderdeel-specifieke signaal oppikken. Zo blijven de op te nemen signalen van een drumstel zo schoon en stil mogelijk. Ook bij live-optredens bewijst de E/NG nog steeds haar nut. De E/NG laat overigens ook creatieve toepassingen toe. Een aardig praktijkvoorbeeld is het triggeren van een noise gate door een op de zijketen aangesloten drum-computer, waardoor het te bewerken signaal, bijvoorbeeld van een power-riff ‘in stukjes wordt gehakt’.

De meeste digitale opnamesystemen bieden wel een of ander E/NG-menu aan, soms met een Preset-bibliotheek, waardoor de externe E/NG in feite overbodig is geworden. Zie deze Presets eerder als uitgangs-punt en bewerk de parameters naar behoefte. In gebruik met slechts een simpel digitaal opnamesysteem ga je hier waarschijnlijk wel gebruik van maken. Wil je de E/NG reeds bij het opnemen gebruiken, doe dat dan globaal om alleen de ergste troep weg te halen. Voer de fijnafstellingen pas uit bij het weergeven (= mixen). Bij softwarematige systemen zou ik eerder gebruikmaken van de aanwezige grafische audio-editor om de signalen op te schonen (+ fade-in/out), aangezien dit veel nauwkeuriger gaat. Zo beschouwd lijkt de E/NG, evenals de C/L, haar nut in de moderne opnamestudio grotendeels verloren te hebben. Het is begrijpelijk, maar wel jammer, dat bekende merken als Focusrite deze handige apparaten minder gaan produceren en zich noodgedwongen meer en meer op de software-markt moeten richten (plug ins).
© 2007 - 2008 Coenraad12, gepubliceerd in Diversen (Muziek en Film) op 16-04-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Coenraad12 is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen


Reageer op het artikel "De (home-)studio 08 - Hoe werkt de Expander/Noise Gate?"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.