Homestudio en Thuisstudio

De (home-)studio 10 - Hoe werkt de Equalizer II?

Infoteur: Coenraad12

De (home-)studio 10 - Hoe werkt de Equalizer II?

In navolging van eerdere bijschriften, tiende artikel in een reeks van ongeveer 40 columnachtige artikelen over de homestudio, waarin op luchtige wijze diverse aspecten van het werken in en rond de (home-)studio aan bod komen. Deze artikelen zijn gebaseerd op het eerder door Coen Raad geschreven en reeds verschenen 'Het Grote Opnameboek' en 'Opnemen voor Gitaristen & Bassisten'.


Hoe werkt de Equalizer II - EQ met beleid

In het voorgaande deel kwam het inzetten van toonregeling (EQ) aan bod met als centraal thema ‘voorkomen is beter dan genezen’, ofwel: 'filteren is beter dan versterken'. Zie ook ‘De (home-)studio – 09’.

Enig inzicht in de samenhang tussen EQ en de klankeigenschappen van instrumenten kan bijdragen om deze soms noodzakelijke ingrepen goed uit te voeren. Bijvoorbeeld om de van een basdrum te versterken (dat geldt ook voor de klanken uit een aparte drumcomputer of de drumgeluiden uit een software-bibliotheek) of om een gitaar minder dozig te laten klinken. Belangrijk is nu welke frequenties aan een toonhoogte zijn gerelateerd. Melodieuze instrumenten (viool, saxofoon, gitaar) genereren behalve de grondtonen (met corresponderende frequenties) een scala aan boven tonen, dat per instrument verschilt. Het heeft dus weinig zin om een gitaarpartij met als laagste grondtoon E2 (?80 Hz) te versterken bij 50 Hz. Ondanks het feit dat het instrument slechts tot E6 (?1100 Hz) doorloopt, heeft het wel degelijk zin om de boventonen te accentueren door een lichte versterking bij 6 kHz. En een saxofoon produceert veel meer boventonen dan een dwarsfluit en valt dus ook meer op in een mix, terwijl het gespeelde fragment hetzelfde is! Bij veel percussie-instrumenten treedt weliswaar geen toonhoogte-verschil op, maar hier worden eveneens boventonen gegenereerd.

Drumstel
Een basdrum krijgt meer fundament bij 80 Hz en de tik van de klopper ligt rond de 4 kHz. Luister maar eens naar de muziek van ZZ Top. Om de overige instrumenten ruimte geven in het lastige midlaaggebied (waar zich bijna alle grondtonen bevinden) helpt filtering tussen 200-350 Hz. De volle klank van de snaredrum ligt bij 120-150 Hz, zoals bij de energieke muziek van AC/DC, terwijl de knallende drumtik rond 1 kHz ligt en de resonantie van de snaar ligt meer bij 2-4 kHz. Tomtoms vormen het melodieuze deel van het drumstel. De klank wordt voller en dreigender bij 100-300 Hz. De definitie van de aanslag bevindt zich ergens tussen 1-3 en 4-8 kHz, zoals in ‘Lust voor Life’ van Iggy Pop. De bekkens, inclusief de hihat, vormen de hoog-frequente bijdrage van het drumstel met boventonen tussen 1-7 kHz. Extra nadruk (sizzle) is mogelijk bij 8-12 kHz, zoals in Metallica’s ‘Enter Sandman’. Vooral in rockmuziek geeft versterking in het midlaag (300-500 Hz) de muziek meer kracht en energie.

Gitaar & Bas
De elektrische gitaar laat veel ingrepen toe, aangezien het basisgeluid al op allerlei manieren bewerkt is en hierdoor vrijwel geen akoestische oorsprong meer heeft. Filteren onder 80 Hz haalt alle ongewenste ‘troep’ weg. Warmte en volheid zijn er vaak bij 200-400 Hz, maar hier is filtering vaak beter dan versterking. De definitie en attack van een solo neemt toe bij 3-5 kHz, zoals in het bekende ‘Johnny B Goode’. De diepte van de akoestische gitaar begint vanaf 80-120 Hz (‘Yesterday’, the Beatles). Storende resonanties van de klankkast bevinden zich meestal bij 250-300 Hz (waar zich ook de vaak storende resonantie van de losse g-snaar bevindt) en de helderheid van de snaren zelf tussen 6-8 kHz. Pas hier dan wel op met vinger- & fretgeluiden, die met name in een nagalm onaangenaam worden versterkt. Een exciter benadrukt het hoog vaak op een natuurlijker wijze dan toonregeling (al aangegeven in deel 09), omdat de harmonische inhoud van het signaal onveranderd blijft; dit i.t.t. EQ, die het signaal in feite harmonisch vervormt. De basgitaar heeft de meeste energie bij 60-100 Hz, maar juist bij 100-125 Hz doen zich veelal probleem-frequenties voor. Meer kracht en attack krijg je tussen pakweg 600 en 1600 Hz en de kenmerkende (funky-)snaargeluiden worden bij 2-5 kHz benadrukt.

Vocalen
De menselijke stem is minder instrumentñgebonden en kent dus veel variaties, zoals alleen al het onderscheid tussen zangers en zangeressen. Mede daarom zijn richtlijnen lastiger. Onder de 100 Hz is meestal minder muzikale informatie en eerder ongewenste bijgeluiden (zoals ploppen van ‘B- & P-klanken). Het neuzige karakter van een stem ligt vaak bij 1 kHz. De duidelijkheid bevindt zich in het gebied dat veel microfoons benadrukken, hetgeen niet geheel toevallig ook het gebied is waar ons gehoor het meest gevoelig is: 3-5 kHz. De verstaanbaarheid en ademgeluiden nemen toe bij 7-12 kHz, zoals in ‘If it makes you happy’ van Cheryl Crow. Pas wel op met zangers (m/v), die van nature sterke S- & T-klanken hebben. Radicaal filteren is hier echter niet wenselijk wegens verlies aan helderheid. Mogelijk biedt een zogenaamde de-esser of een frequentie-afhankelijke compressor dan uitkomst.
Dan de laatste, maar wel erg belangrijke tip: Maak elke klankcorrectie niet alleen individueel, maar controleer het bewerkte signaal altijd in samenhang met de overige instrumenten.
© 2007 - 2008 Coenraad12, gepubliceerd in Diversen (Muziek en Film) op 21-04-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Coenraad12 is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen


Reageer op het artikel "De (home-)studio 10 - Hoe werkt de Equalizer II?"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.