Homestudio en Thuisstudio

De (home-)studio 11 - Effectprocessoren

Infoteur: Coenraad12

De (home-)studio 11 - Effectprocessoren

In navolging van eerdere bijschriften, elfde artikel in een reeks van ongeveer 40 columnachtige artikelen over de homestudio, waarin op luchtige wijze diverse aspecten van het werken in en rond de (home-)studio aan bod komen. Deze artikelen zijn gebaseerd op het eerder door Coen Raad geschreven en reeds verschenen 'Het Grote Opnameboek' en 'Opnemen voor Gitaristen & Bassisten'.


Special Effects

Ongetwijfeld is de populariteit van een aantal bekende speelfilm-sequels mede te danken aan de zogenaamde Special Effects; met de Matrix, Star Wars en Jurassic Park als duidelijke voorbeelden. Halverwege de jaren tachtig werden effecten voor het eerst op destijds revolutionaire wijze met een computer gedigitaliseerd, zoals in de fantasiefilm Willow. In deze maakbare wereld is het einde dan ook nog lang niet in zicht...

I am a believer
Ook in de muziekwereld voltrok zich een dergelijk proces. Het Amerikaanse Lexicon introduceerde als een van de eerste bedrijven de digitale effecprocessor. De galmplaat & -kamer, de band-echo en het flanging effect, dat handmatig met twee bandrecorders werd opgewekt lijken nu verleden tijd, hoewel sommigen er nog steeds gebruik van (willen) maken. Overgebleven zijn de digitale simulaties in één behuizing. Tegenwoordig nemen plug ins het zelfs over van al die rekapparaten. Tijdens klassieke concerten worden de microfoons meestal zodanig geplaatst, dat de akoestische opnamen een voor de luisteraar natuurgetrouwe weergave oproepen. Hoe anders is de huidige popmuziek, waarbij het uiteindelijke resultaat belangrijker is dan het waarheidsgehalte. Neem alleen maar hits als ‘Mister Blue Sky’ van ELO en ‘Believe’ van Cher. Mijn eigen muziek is vrij akoestisch en daarom gebruik ik vrijwel alleen galm en hier en daar een delay om het geluid breder te maken. Waarschijnlijk laten andere tijdgebonden stijlen meer experimenten toe.

Feiten & Effecten
Kies een galm met een natuurlijke uitsterftijd (decay), die past in het tempo en de sfeer van een nummer. Zo maakt een galmtijd van drie seconden een up tempo-nummer rommelig en onduidelijk. Een tijd van ± 1 sec is voor veel toepassingen afdoende, zoals op de snaardrum en de zang. De predelay bepaalt de afstand tussen de bron en de eerste reflecties. Kies waarden tussen 30-60 millisec voor een natuurlijk effect. Daaronder gaat het onnatuurlijk en badkamerachtig klinken. Vanaf 80 millisec treedt meer een soort echo op. Een hoog-af filter werkt net als dempende wandkleding en helpt om een fel geluid met veel hoog milder te laten klinken; zoals over een akoestische staalsnarige gitaar of een zanger met harde s-klanken. Maak zelf eens een variatie op de originele reversed galm. Stuur een fragment eerst door een normale galm en neem dit vervolgens op. Keer het bewerkte signaal tenslotte gewoon om in een audio-editor. Helaas niet zo goed als de bandvariant (want die ging immers vóór het signaal uit), maar toch leuk om op ijle geluiden toe te passen. Ook een manier om ragfijne atmosferische geluiden te verkrijgen is door alleen het bewerkte signaal in de mix te plaatsen. Dan moet je wel het lef hebben om de moeizaam bereikte oorspronkelijke (achtergrond-)zang of stringspartij weg te laten. Stuur de galm ook eens door een autopanner; dat roept een soort continue bewegend ruimtebeeld op. Met een (multitap-)delay ingesteld op (een aantal) korte waarden in de orde van 1-10 millisec en hoge feedback-waarden krijg je ook een soort ambiënt-effect. Dit is een aardig alternatief voor een dure galm. Een delay-lijn met hogere tijdswaarden blijft strakker in de maat meelopen, als het juiste tempo is ingevoerd. In een nummer met veel tempowisselingen is het beter om de effectprocessor aan te sturen via MIDI(-clock) signalen. De belangrijkste parameters van chorus zijn snelheid (rate) en diepte (depth). Meestal geven vrij lage snelheden en hogere diepten een breed en rijk effect. Andersom is ook mogelijk, maar bij hogere waarden treedt al gauw een veelal ongewenst aquarium-effect op: grappig om letterlijk even mee te spelen; ongeschikt voor een gewone mix. Dit zijn slechts algemene regels, aangezien de (hoeveelheid) parameters in diverse effectsystemen verschillend kunnen zijn. Om bijv. het ééntonige effect van chorus te verminderen, kun je soms twee chorussen ofwel in serie ofwel parallel gebruiken; of juist in samenwerking met een flanger. Om dit te bereiken is een pitch shifter natuurlijk beter, maar die klinkt alleen echt overtuigend met kleine onstemmingsintervallen; en dan alleen nog maar bij duurdere effectprocessoren.

The End
Bedenk dat een signaal plus effect beluisterd in isolatie erg overtuigend kan zijn, maar in een totale mix storend werken of zelfs verloren gaan; je voegt namelijk extra klankinformatie toe. Echter, zolang het goed blijft klinken, mag je deze zelf opgewekte schijnwerkelijkheid ('special effects') best wel eens geweld aandoen. Daarom geldt ook nu weer: gebruik je gezonde verstand en dus ook je oren.
© 2007 - 2008 Coenraad12, gepubliceerd in Diversen (Muziek en Film) op 25-04-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Coenraad12 is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen


Reageer op het artikel "De (home-)studio 11 - Effectprocessoren"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.