De (home-)studio 20 - Opnamepsychologie I

In navolging van eerdere bijschriften, twintigste artikel in een reeks van ongeveer 40 columnachtige artikelen over de homestudio, waarin op luchtige wijze diverse aspecten van het werken in en rond de (home-)studio aan bod komen. Deze artikelen zijn gebaseerd op het eerder door Coen Raad geschreven en reeds verschenen 'Het Grote Opnameboek' en 'Opnemen voor Gitaristen & Bassisten'.

Opnamepsycholgie I -

Thuis ging het beter!
In mijn hoedanigheid als deeltijd-gitaarleraar (dat bestaat heus...) hoor ik mijn leerlingen vaak meesmuilend zeggen: ‘maar... thuis ging het echt beter?!’. Voor veel musicerende lezers een herkenbare situatie. Het is natuurlijk goed voor de motivatie, dat het voor hun gevoel (...) thuis een paar keer beter ging. Maar blijkbaar zijn ze vergeten dat het in het begin ook slechter ging. In de les laat de leerling eerder een soort van gemiddelde zien. Dan valt een leraar niet over kleine foutjes, maar ziet hij als tendens zijn aanwijzingen over techniek en muzikaliteit graag terug in de volgende les. Om die zelf gegraven valkuil te vermijden, geef ik het advies om niet alleen de les maar vooral de lessituatie zélf voor te bereiden: thuis! Daar zal de leerling tegen zichzelf zeggen: ik mijn uiterste best doen. Het scheelt al als iemand kritisch meeluistert. Dan speel je toch anders!

Maar hoe zit dat dan met het opnemen in een studio? Of zelfs in de homestudio, waar je ironisch genoeg nooit kunt zeggen dat het thuis beter ging... Behalve dat er van alles misgaan: de techniek en/of de communicatie met de technicus en medemuzikanten, geldt ook hier de Wet van het intrappen van een Open Draaideur. Dit houdt in dat ‘hoe beter je bent voorbereid, hoe meer overzicht je blijft behouden over het geheel’!

Home & dry
Wat betreft de muzikaal-technische voorbereiding op een opnamesessie is het verstandig om de partijen langzaam en droog in te studeren; dus het liefst zonder versterking en ook zonder begeleiding. Voer het tempo geleidelijk op. Dat gaat prima met een sequencer. Speel alles helemaal uit je hoofd en let bewust op alle nuances en facetten. Daardoor leer je het instrument nóg beter kennen. Dat is vooral nuttig voor gitaristen, die altijd met oversturing en/of effecten spelen. Repeteer daarna ook eens in het bijzijn van andere mensen. Overigens is spelen tijdens optredens voor sommigen zelfs makkelijker, want het gehoor is minder kritisch. Immers, de aanwezigheid van publiek geeft hen een adrenaline-kick, terwijl in de opname-situatie juist de eenzaamheid en de confrontatie met zichzelf op de loer ligt. Zeker na tien hopeloos mislukte pogingen. Ze noemen dat ook wel het Red Light Syndrome. Onder extreme druk blijkt namelijk dat het ‘zo ongeveer’ verandert in ‘zo helemaal nog niet…’! Elke gemaakt fout in timing of nuance straft zichzelf meedogenloos af: geen enkele gitarist wil zichzelf al blunderend en knoeiend terughoren op een demo of ceedee. Vanzelfsprekend geldt in de opnamestudio het motto: ‘tijd = geld’ en heb je ook de medeverantwoording voor het budget. Dat betekent doorwerken. Thuis is het allemaal anders en heb je ook meer tijd. Helaas geldt hier weer dat je niet alleen muzikant bent, maar vaak ook technicus die met een half oog op de spullen moet letten en tenslotte ook nog producer (solo over of bewaren?). Wanneer deze zaken je onbewust bezighouden gaat dat ten koste van de prestatie. En je wilt toch graag dat ene sublieme moment vastleggen…

Gitaristen met weinig studio-ervaring zijn vaak teleurgesteld over hun gitaargeluid, dat in de opname anders klinkt dan zij gewend zijn. Bedenk dan dat een microfoon op 5 cm afstand anders ‘luistert’ dit te ondervangen en om je eigen herkenbare geluid op te (laten) nemen, kun je misschien direct met een opname-voorversterker op de band inspelen (zoals de H & K Tubeman of een POD van Line6).

Home at last! Eindelijk thuis
De mentale voorbereiding bestaat niet alleen uit de muziek goed spelen, maar ook uit het scheppen van sfeer en (innerlijke) rust. Begin altijd ontspannen aan een opnamesessie. Doe dat op natuurlijke wijze. Ga wandelen, sporten of naar de sauna. Gebruik echter geen stimulerende middelen zoals (teveel) koffie, zoetwaren, drop, nicotine, alcohol of drugs. Misschien ben je hierdoor alerter of juist relaxter, maar zo neemt de objectiviteit wel af. Bewaar dit als beloning maar voor ná de opnamen. Kom ook op tijd en neem ook genoeg tijd voor het inspelen. Maak liever geen afspraken erna. Opnemen is het beste van jezelf geven: opnemen is Topsport! Desondanks blijft het toch vooral een momentopname. Hopelijk zal het nu thuis beter gaan!