De (home-)studio 21 - Opnamepsychologie II

In navolging van eerdere bijschriften, éénentwintigste artikel in een reeks van ongeveer 40 columnachtige artikelen over de homestudio, waarin op luchtige wijze diverse aspecten van het werken in en rond de (home-)studio aan bod komen. Deze artikelen zijn gebaseerd op het eerder door Coen Raad geschreven en reeds verschenen 'Het Grote Opnameboek' en 'Opnemen voor Gitaristen & Bassisten'.

Opnamepsychologie II

- 'Writers Block?!'
In deze tweede Infonu over opnamepsychologie aandacht aan de creatieve en artistieke kanten van het muziek maken in de opname- & homestudio. Schrijvers, maar ook muzikanten hebben soms een 'writers block': het spookbeeld van geen inspiratie hebben tot vastlopen. Met een band is een creatief blok vaak gemakkelijker op te vangen. Elke muzikant heeft weliswaar de verantwoording voor zijn eigen instrument, maar soms kan de bassist de gitarist bijstaan of andersom. Tenminste als de sfeer en het teamgevoel optimaal zijn, want een dergelijke impasse leidt soms tot conflicten of een muzikale koerswijziging, die op hun beurt weer een breuk tot gevolg kunnen hebben. Voor de thuiswerker die zijn eigen muziek schrijft is een creatief blok vaak nog ingrijpender. Behalve muzikant is hij immers ook artistiek leider, tekstschrijver, componist, technicus en producer. Dan kan het zomaar gebeuren, dat tijdelijk het overzicht, het geduld of de innerlijke rust ontbreken om de juiste beslissingen te nemen. En dan kun je geen vloeiende zanglijnen of sprankelende tokkels meer toevertrouwen aan het opnamemedium. Dan is subiet stoppen en even afstand nemen vaak de beste remedie. Laat dan eens een ruw idee aan goede kennissen horen, of beter nog aan medemuzikanten. Misschien willen ze wel hun muzikale medewerking verlenen en soms krijg je door hun kritiek toch weer het gevoel terug op de goede weg te zitten. Luister ook eens naar andere platen en jouw eerdere muziek. Soms voel je je daarna weer beter. Het is soms ook een kwestie van zelfvertrouwen en hoe je je voelt. Sommige rasmuzikanten moeten zich zwaar kl*ten voelen, voordat ze echte muziek gaan maken.

Is there anybody out there…
Lang geleden bracht ik een album uit en hoewel de meeste kennissen (voor hun fatsoen) zeiden dat ‘het wel aardig was’ was ik toch het meest verrast door de opmerking: ‘Vijf van de tien nummers beginnen met een gitaarintro’. Deze man was nátuurlijk geen gitarist…, maar hij had wel gelijk! Nu probeer ik mijn muziek af te wisselen, bijvoorbeeld met een piano-intro of door te openen met het refrein, waarbij de sologitaar reeds het melodische thema vertolkt. Wanneer je song-gericht schrijft, zou het nummer ook nog voldoende overtuiging moeten hebben met alleen zang en akoestische gitaar. Ben je iemand van uitgesponnen composities, zoals indertijd Yes, beperk je in eerste instantie dan tot een paar krachtige thema’s met wat variaties. Veel luisteraars reageren vaak eerder op herkenning en emotie dan op geraffineerde en ego-strelende muzikantentrucs van ‘conservatorium-bandjes’.
Het is zowiezo verstandig om je compositorisch te beperken tot enkele thema’s. Wees dus zuinig en/of spaarzaam en bewaar nog een goed idee voor die mindere perioden. Het is de fout van sommige virtuoze muzikanten en sommige van die conservatoriumbandjes om in elk nummer hun superkwaliteiten te etaleren. Natuurlijk is Dream Theater een fantastische band van virtuozen, maar het is wel héél véél informatie per vierkante centimeter. Dan denk ik: ‘gôh, wat knap allemaal’, maar de muziek van bijvoorbeeld Pink Floyd of zoiets dergelijks doet mij meer.

In mijn eigen muziek heb ik meestal een paar zangnummers, maar het grootste deel is instrumentaal. Daarom werk ik graag met concepten en verhalende thema’s, zoals Jeff Wayne’s ‘War of the World’ en natuurlijk ‘The Wall’ van Pink Floyd. Een concept is simpel gezegd een soort kapstok om een muzikaal idee aan op te hangen. Het is een rode draad, die helpt om een creatief blok te voorkomen.

Ik begin een idee meestal op de gitaar of piano en werk dat vervolgens uit in de MIDI-sequencer. Opvallend is dan wel dat een MIDI-compositie an sich uitstekend klinkt, maar als een kaartenhuis in elkaar stort, zodra daar akoestische bijdragen als zang, bas en gitaar aan worden toevoegd. Zo liet ik in een nummer over nachtmerries een op zich goed klinkende pianopartij helemaal weg en koos later voor de spontaan en heftig ingespeelde riff-gitaar. Tijdens het mixen besefte ik pas echt dat dit hetgene was dat dit nummer nodig had om de beklemming van die nachtmerries uit te drukken! Een andere keer had ik een tokkelgitaar ingespeeld en pas tijdens de mix bleek dat de piano onduidelijk bleef, ondanks forse EQ-ingrepen. Aangezien beide partijen belangrijk waren, verhoogde ik in de MIDI-editor de pianopartij met een kwint, waardoor de piano weer goed in de mix zat. Ook geluidstechnische ingrepen kunnen frustraties ombuigen in muzikaal plezier. Een tot dan bijna onhoorbare strings-partij komt met een exciter weer tot leven zonder toename in volume. Je hoeft dus niet altijd creatief te zijn; de techniek kan ook een handje helpen. Soms helpt pure ambacht om een creatief blok te overwinnen.