De (home-)studio 26 - De Eindmix I

In navolging van eerdere bijschriften, zes-en-twintigste artikel in een reeks van ongeveer 40 columnachtige artikelen over de homestudio, waarin op luchtige wijze diverse aspecten van het werken in en rond de (home-)studio aan bod komen. Deze artikelen zijn gebaseerd op het eerder door Coen Raad geschreven en reeds verschenen 'Het Grote Opnameboek' en 'Opnemen voor Gitaristen & Bassisten'. Opmerking: ik heb geen financiële voordelen (meer) aan de verkoop van mijn boeken!

De Eindmix I

Lang geleden was ik op zoek naar een echte studio om mijn eerste CD op te nemen. Gelokt door de belofte van maar liefst 24 sporen digitaal! Nou, die werden ook allemaal benut, want die man was zo onzeker over mijn destijds al legale (!) Cubase-versie, dat hij alle van MIDI-afkomstige geluiden op band knalde. Dat duurde twee dagen; onnodige dagen! Wist ik veel. Zolang het eindproduct maar goed was… Dacht ik toen. Niet dus. Het opnemen ging al stroef, maar het mixen werd pas echt een ramp. Vooral op het gebied van communicatie. Wat kan zo iemand de boel toch de vernieling inschuiven waar je maanden aan hebt voorbereid. Zelfs met een exclusieve SSL 9000 top-mengtafel is succes beslist niet gegarandeerd (zie foto). Het gaat vooral om de man achter de knoppen; en genoeg tijd. Mixen is dus echt een vak apart!

Try this at home!
Dan maar de huis-, tuin- & keukenmixer, dacht ik toen. Ik vind het afmixen een van de meest boeiende onderdelen, want alle ingrediënten liggen feitelijk al klaar. Je hoeft ze in principe alleen nog maar op smaak te brengen; het is a.h.w. schilderen met geluid en klank(-kleur). Bovendien zijn de altijd zenuwslopende opnamen achter de rug. Ooit ben ik begonnen met een simpele portastudio. Tegenwoordig heb ik als centraal mixsysteem zo’n exclusieve digitale portastudio met gemotoriseerde faders en volledige automatisering. Desondanks is mijn benadering tijdens de mixfase vrijwel onveranderd gebleven. Natuurlijk blijft het tot een homogeen geheel mixen nog immer een geweldige uitdaging, maar ik mis soms wel die intuïtie en die overzichtelijkheid van de analoge mengtafel. Daar staat tegenover, dat ik na zorgvuldig programmeren(!) een in theorie technisch bijna perfecte mix kan krijgen. Vergeleken bij mijn vroegere materiaal klinkt het allemaal een stuk schoner en doordachter, maar ik mis inderdaad soms dat spontane gevoel van destijds.

We fix it in the mix!
Dat is een uitdrukking uit de jaren zestig, toen er nog volop in mono werd opgenomen en de - nota bene - toen nog in witte stofjassen gehulde BBC-technici de band eindeloos aan het monteren en repareren waren. Steeds meer wordt duidelijk dat een goed basisgeluid belangrijk is. Zeker met de huidige digitale producties waar de kwaliteit van het opnemen van cruciaal belang is. Immers, het (akoestische) signaal dat bij de A/D-omzetting wordt aangeboden moet van optimale kwaliteit zijn, want eenmaal in het digitale stadium kun je een matig signaal niet veel beter meer maken. Eveneens geldt, dat keuzes en beslissingen die reeds in de opnamefase gemaakt zijn, vaak onverbiddelijke consequenties hebben voor de eindmix. Een in (pseudo-)stereo opgenomen akoestische gitaar klinkt veel ruimtelijker in een mix dan wanneer alleen in mono opgenomen. Hierdoor is het inzetten van een galm- of delayeffect dan minder noodzakelijk. Er kan ook iets per ongeluk gebeuren. Zo heb ik ooit een baspartij ingespeeld en kwam ik er later pas achter, dat het laag-af filter nog ingeschakeld stond van een vorige opnamesessie., waardoor alles onder de 90 Hz met een –3dB-filter werd afgezwakt; op de bas! Stom. Tja, dan kun je nog zo goed bassen en mixen; die partij kon ik gewoon overnieuw doen! Beluister daarom alle afgeronde en geselecteerde partijen afzonderlijk en ook als geheel, alvorens de eindmix van start gaat.

Men at work
Een paar dagen extra rust ná de opnamen kan geen kwaad. Je oren komen werkelijk tot rust en je kunt ook alvast te wennen aan het geluid. Ga daarom eerst een paar voor jouw muziek belangrijke albums beluisteren. Een CD met testtonen helpt om signalen van bijv. 100 Hz en 500 Hz van elkaar te onderscheiden. Regel alle onderdelen af met een 1 kHz sinustoon of een generator met roze ruis (zoals in mijn Phonic I-7600). Ga goed centraal tussen de monitoren zitten: de sweet spot. Werk bij het mixen met lage volumes om het gehoor niet teveel te vermoeien. Luister alleen op veel hoger volume - en indien aanwezig met grote monitoren - om het laag en het totaalbeeld te controleren. Werkt alles naar behoren? Zitten alle pluggen goed vast? Hoe is de stereobalans; ook van de effecten? Als je voornamelijk softwarematig werkt, ga dan de parameterinstellingen en de beschikbare systeem-eisen na (RAM-geheugen, e.d.). Veel ontwerpers van software-programma’s beseffen blijkbaar niet hoe onhandig het is om een roterende fader met de muis te bedienen…
Hoe sterk het ook lijkt op ‘the real thing’, het blijft gebruikersónvriendelijk. Dat verklaart ook de huidige populariteit van de hardware-controller, die het mixen voor software-gebruikers veel eleganter maakt. Maak eerst een simpele proefmix. Zet deze mix zo mogelijk op CD en vergelijk deze eerste opzet nog eens met andere en/of eerdere opnamen en stel dan bij. Luister ook af op andere afspeelsystemen: niet alleen de super HiFi-set, maar doe dat ook in de auto of de ghettoblaster.