De (home-)studio 28 - De Mastering I

In navolging van eerdere bijschriften, acht-en-twintigste artikel in een reeks van ongeveer 40 columnachtige artikelen over de homestudio, waarin op luchtige wijze diverse aspecten van het werken in en rond de (home-)studio aan bod komen. Deze artikelen zijn gebaseerd op het eerder door Coen Raad geschreven en reeds verschenen 'Het Grote Opnameboek' en 'Opnemen voor Gitaristen & Bassisten'. Opmerking: ik heb geen financiële belangen (meer) bij de verkoop van mijn boeken!

Vakmanschap is Meesterschap

Ongetwijfeld herinneren zich de rijpere lezers onder u nog wel de nostalgische, zeventiger jaren leuze van een bekende bierfabrikant: ‘Vakmanschap is Meesterschap’. Indertijd was natuurlijk ook het omgekeerde waar. Immers, ten tijde van de elpee gold dat ‘mastering’ wel degelijk vakmanschap inhield en waarvoor beslist gespecialiseerde geluidstechnici nodig waren. Want het was een vitale stap in de muzikale productie om de studiomaster – het fysieke resultaat van de eindmix (zie terug in nrs 26 & 27 uit deze serie) verantwoord op een speciale lakplaat te krijgen; zeg maar het toenmalige voorstadium van de uiteindelijke elpee.

Bob jij of Bob ik?
Waarom is mastering toch zo bijzonder? Waarom is er bijvoorbeeld maar liefst een jaar aan Michael Jacksons HIStory gewerkt? Waarom geeft de naam Bob Ludwig aan zoveel monumentale popalbums zo’n magische meerwaarde? Waarom heeft Bob (toeval!) Katz onlangs een standaardwerk in boekvorm over mastering uitgebracht? Bob jij of Bob ik? Wat een vragen. Het antwoord is duidelijk. Zelfs beroemde artiesten zijn ervan overtuigd, dat een album inderdaad die absolute meerwaarde meekrijgt door een onafhankelijke nabewerking van de studiomaster. Ongetwijfeld zal de technicus niet alleen tot dan onopgemerkte fouten mogelijk onderscheppen, maar past hij ook zonodig klankcorrecties toe, compressie en bereidt hij soms ook de uiteindelijke CD-productie voor; in feite het doorsturen van de dan definitieve ‘master’ naar de persfabriek. Door mastering kan een in potentie goede productie veel beter klinken, maar een slechte productie zal hooguit minder slecht klinken. Dat is het idee!

Mede dankzij de introductie van de DAT-recorder en daarna ook de op software gebaseerde mastering (waaronder Sonic Solutions) en de opkomst van de in-eigen-beheer CD-producties werd het begrip mastering ook voor veel gewone muzikanten toegankelijk. Waar tot voor kort CD-producties slechts in oplagen van tenminste 500 stuks mogelijk waren, heeft de beschrijfbare CD immers voor een ware revolutie gezorgd. Want tegenwoordig kan elke muzikant in het bezit van een computer en de juiste software of een digitaal opnamesysteem gewoon zelf zijn eindproduct(-en) branden; inclusief het al-dan-niet zelf ontworpen hoesje en CD-label. Voor een grotere CD-productie blijft het vaak verstandiger én veiliger om de mastering uit te besteden; het zal niet de eerste keer zijn, dat de hele persing is mislukt. Nog afgezien van claims en compensatie levert dit ook weer veel onnodige irritatie en vertragingen op. In een aantal gevallen biedt dit soort bedrijven ook voordelige combinaties van mastering en complete CD-producties aan. Maar…, wees wel voorzichtig: kijk en vergelijk! Reserveer reeds op voorhand een extra bedrag bovenop de kosten voor de studio en de CD-productie. Het is de meerprijs zeker waard. Voor eigen producties in en rond de homestudio zijn de eisen en dus de belangen minder groot. Het échte masteren is hier niet noodzakelijk; het wegschrijven naar CD is uiteindelijk wel nodig en dat gebeurt nog steeds volgens de Red Book-standaard (volgens de huidige 44.1 kHz en 16 bits standaard). Desondanks toch enkele nuttige tips om het eindproduct verantwoord op een toekomstig bieronderzettertje te krijgen?! Haha!

Referenties
Om vooraf het afluistersysteem te testen is het zinvol om een eigen referentie-CD samen te stellen; die overigens ook tijdens het mixstadium al haar nut bewezen heeft. Neem enkele testtonen op (bijv. 50, 100, 250 en 500 Hz en 1, 2, 5, 10 en 15 kHz) gedurende een tiental seconden om een beeld te krijgen van het frequentiespectrum. In de gewone CD-handel zijn ook goede test-CD’s verkrijgbaar, waar behalve testtonen ook witte en roze ruis op staan, L/R-signalen, alsmede ‘in fase/uit fase’ signalen. Ook via internet zijn toongeneratoren en spectrum analysers als freeware of shareware te downloaden, bijvoorbeeld via Black Cat Systems. Luister ook naar enkele fragmenten van als ‘standaard’ geldende albums, zoals de ‘Nightfly’ van Donald Fagen of ‘Tambu’ van Toto. Selecteer ook een of twee stukken van voor jou belangrijke (eigen) producties, waarbij het hier duidelijk meer gaat om de klankbalans (de sound) en de productie dan om het emotionele aspect. Gebruik liever geen mp3-files, temeer omdat je wilt conformeren aan de CD-norm. Laat de fragmenten niet langer dan een minuut duren, want anders weet je niet meer hoe en waarnaar je moet luisteren. Kies voor de afluistering voor neutraal klinkende monitoren, die het laag adequaat kunnen weergeven. Mede om deze reden zijn de zogenaamde nearfieldñmonitoren doorgaans minder geschikt, tenzij de gebruiker veel ervaring heeft en/of reeds in het mixstadium een aantal luistersessies op een goede (HiFi-)luidsprekerset heeft uitgevoerd. Het masteren in bijvoorbeeld surround (2.1 of 5.1) is veel lastiger en vereist niet alleen een ervaren gehoor, maar ook een geschikte combinatie van software en hardware. Met deze relatief nieuwe techniek zijn in het begin ook zeer ervaren technici volledig de mist ingegaan; met name op het gebied van ‘geloofwaardigheid’; een van de belangrijkste voorwaarden van surround, lijkt me!