De (home-)studio 29 - De Mastering II

In navolging van eerdere bijschriften, negen-en-twintigste artikel in een reeks van ongeveer 40 columnachtige artikelen over de homestudio, waarin op luchtige wijze diverse aspecten van het werken in en rond de (home-)studio aan bod komen. Deze artikelen zijn gebaseerd op het eerder door Coen Raad geschreven en reeds verschenen 'Het Grote Opnameboek' en 'Opnemen voor Gitaristen & Bassisten'. Opmerking: ik heb geen financiële belangen (meer) bij de verkoop van mijn boeken!

Vakmanschap is Meesterschap II

- Hard of zacht gekookt?
Kies voor het software-matig masteren bij voorkeur een toegewijd pakket, zoals Bias Peak Pro (Mac) of Steinberg Wavelab (PC). Natuurlijk gaat het ook wel in Cubase of Logic. Met de aanschaf van enkele hoogwaardige plug ins kom je toch nog een heel eind. Zelf gebruik ik daarvoor de 'Blue Tubes Analog Track Box' van Nomad Factory, die overtuigend goed klinkt; een soort van kanaalstrip met buizensimulatie (±150 euro). Maar toch ontbreken in deze muziekprogramma’s de essentiële hulpmiddelen, zoals PQ-codes aanbrengen, multi-bandcompressie en het muzikaal verantwoord terugbrengen naar de 16 bits/44.1 kHz standaard voor CD’s (ook wel ‘dithering’ genoemd), etcetera.

Natuurlijk zijn de songs in dat geval ook als AIFF- of WAV-file te bewaren, zodat je met een simpel brandprogramma als Toast (+ Jam) of Nero ook een CD (met instelbare tussenpauzes) kunt krijgen. Schrijf de CD-R wel altijd als een disc-at-once (DAO), aangezien eventuele pauzes schrijffouten kunnen veroorzaken.

Goedkope CD-R schijven zijn vaak minder betrouwbaar (hoge error rate) en hebben ook een minder lange levensduur dan schijfjes van de A-merken; bij geen enkel merk wordt meer een levensduur langer dan 5-10 jaar gegarandeerd. Kies voor het (met de computer) branden van de definitieve master altijd een lage snelheid; om fouten en overrun in de buffer te voorkomen. Bij langzamere systemen is een ‘disc image’ beslist aan te raden. Een losse CD-brander is vaak betrouwbaarder en zet altijd 1:1 over. In een digitaal opnamesysteem (bijv. een portastudio) is de mastersectie vaak beperkt. De meeste bewerkingen gaan ‘automatisch’, zodat de gebruiker daar weinig (visuele) controle over heeft. Maar meestal is hier wel toonregeling, mastereffecten of zelfs multiband-compressie aanwezig (zie verderop).

Wees spaarzaam met mastereffecten als galm. Deel de EQ op in laag (LF<150 Hz), midden en hoog (HF>4 kHz) en maak slechts kleine wijzigingen, aangezien elke verandering op het totale klankbeeld aangrijpt. Let wel, een verandering van meer dan 1 dB heeft op een individuele basgitaar minder grote gevolgen dan dezelfde verandering bij 80 Hz over het gehele spectrum. Welke vormen je ook toepast, luister naderhand altijd de hele CD aandachtig af met een gesloten hoofdtelefoon en let vooral op de gemaakte faderbewegingen (vloeiend of abrupt?). Soms betekent het dat een nummer en dus ook weer de hele CD overnieuw moet. Werk om voor de hand liggende redenen niet met herschrijfbare CD’s.

Driebanden tournooi
Multiband-compressie (MBC) helpt om een eindmix of eindproduct effectief te comprimeren. In tegenstelling tot analoge systemen leidt de digitale variant niet tot ongewenste faseverschuivingen of een eveneens ongewenste toename van de ruis. Dankzij de MBC is het mogelijk om het laagfrequente gebied (LF), waar ook meer behoefte aan is, méér compressie te geven dan het hoogfrequente gebied (HF). Een gewone breedband-compressor reageert namelijk op de pieken met de meeste energie, meestal het laagfrequente gebied, waardoor het totale stereosignaal onnodig dof gaat klinken, omdat de hoogfrequente pieken ook ongewenst méégecomprimeerd worden. Compressie over de eindmix kan grofweg op twee manieren gebeuren: de eerste manier is om reeds bij een lage treshold (-30 dB) vrijwel de gehele mix mild te compressen (ratio hooguit 1.1-2.0 : 1). Behalve de zachte passages resulteert dat in een compact totaalbeeld. De andere manier is om alleen stevige compressie (6:1) op de harde pieken (treshold: -6 dB) te gebruiken. Dit wordt vaak toegepast om de zang en/of drums in toom te houden, terwijl de rest van de mix in dynamisch opzicht nauwelijks verandert. Als voorbeeld nemen we een MBC, die werkzaam is in drie frequentiegebieden: laag, midden en hoog en waarbij dus twee cross-over punten instelbaar zijn (zie foto). We gaan uit van een eindproduct met de zang als centrale rol. Om de MBC onhoorbaar te laten werken is het nodig om de crossover-instellingen uit het zangbereik te houden. Kies voor het laagste punt 125-150 Hz; dit ligt onder het vocale bereik. Nu krijgen basdrum en basgitaar de benodigde extra hoeveelheid compressie toegewezen (bijv. treshold: -12 dB, ratio 5:1). Stel het tweede crossover-punt ergens in vanaf 3-4 kHz (bijv. -4 dB en 1.5:1). Hier is al minder compressie nodig. Bij overmatige instellingen ontstaat namelijk een onnatuurlijk klankbeeld. Gebruik de eventueel aanwezige presets in de mastersectie van de digitale opnamestudio of sequencer als richtlijn en maak zonodig enkele wijzigingen om het effect hiervan gehoormatig na te gaan. Misschien weer een Open Draaideur, maar hoe meer je de eigenschappen en grenzen van het systeem kent, hoe beter je het principe kunt toepassen. Naar analogie van de huidige leuze van datzelfde biermerk (zie deel I over de mastering) geldt dus zeker ook voor de mastering: je hebt ‘muziek op een-ceedeetje-zetten’ en... je hebt ‘Mastering’.