De (home-)studio 35 - Problemen oplossen I (o a ruis)

In navolging van eerdere bijschriften, vijf-en-dertigste artikel in een reeks van ongeveer 40 columnachtige artikelen over de homestudio, waarin op luchtige wijze diverse aspecten van het werken in en rond de (home-)studio aan bod komen. Deze artikelen zijn gebaseerd op het eerder door Coen Raad geschreven en reeds verschenen 'Het Grote Opnameboek' en 'Opnemen voor Gitaristen & Bassisten'. Opmerking: ik heb geen financiële belangen (meer) bij de verkoop van mijn boeken!

Flirt of echte Liefde?

Zoektocht en tochtstrip
De leraar op het sportcentrum vroeg mij altijd op vrijdag wat ik het weekend ging doen. Dan antwoordde ik beleefd: ‘Achter de waivuhn an’. Dat was nog in mijn studententijd. Met software heb ik feitelijk hetzelfde gevoel als met mijn vroegere caféliefdes. Datzelfde spannende gevoel als je het eindelijk voor elkaar had en je haar mee naar huis nam. Om vervolgens gretig dat heerlijke software-pakketje uit te mogen pakken en te installeren. Om vervolgens overdonderd te worden door de veelkleurige pracht van haar visuele bekoringen. In het begin althans, want dat ging natuurlijk snel vervelen. Er waren teveel beperkingen, er ontbrak altijd wel iets of de boel liep weer eens vast. En voor je er erg in had, was je alweer bezig met de volgende (up-)date!

KRUIStocht en stripverhaal
Neem dan de harde waren, die je net als in een goed huwelijk trouw blijven tot de dood ons scheidt. Zo heb ik mijn Alesis DM-5 drummodule en Lexicon MPX-1 aangeschaft in 1996 en ze voldoen nog prima. Datzelfde gevoel van echte Liefde heb ik ook met de elektrische gitaar. In al die huwelijkse devotie weet je ook wel dat het nooit perfect zal zijn en toch neem je de mindere eigenschappen op de koop toe. Ruis op de kabel dus, en dáár wil ik eigenlijk naar toe. Want hoewel veel gitaristen én geluidstechnici ruis als uitermate storend ervaren, is diezelfde ruis volgens Steve Vai een integraal onderdeel van elk (overstuurd) gitaarsignaal. Als we ons beperken tot de gitaar als enige echte Liefdesrelatie, wat kunnen we er dan aan doen om dit fenomeen te minimaliseren?

Wanneer je een gitaarsignaal via een microfoon of rechtstreeks op lijnniveau (direct recording) op een kanaalstrip of mengtafel aansluit, ga dan na of de instellingen juist zijn. Zo verhoogt een te zacht ingeregeld signaal of teveel compensatie met de HF-component van een toonregelaar het ruisniveau. Vanzelfsprekend zijn goedkope gitaarkabels ook bekende boosdoeners. Neem daarom voor studio-opnamen altijd betrouwbare, degelijke gitaarkabels (zie foto). Denk aan merken als bijv. Klotz of Planet Waves. Het kost wel wat meer, maar bij verantwoord gebruik heb je er jaren plezier van!

Nu we het toch over gitaren hebben: ook enkelspoelselementen (single coils) veroorzaken meer ruis dan meerspoelselementen (humbuckers), die de ruis door hun kenmerkende constructie immers verminderen (vandaar ook: 'hum bucking'). Zoals bekend, heeft dat consequenties voor de toon. Er zijn echter ook boven elkaar geplaatste enkelspoelselementen (stacks), bijvoorbeeld van DiMarzio of Kinman, die wel de ruis onderdrukken, maar de zo typerende klankeigenschappen intact laten. Het met metaalfolie bekleden van de elementenholte onder de slagplaat wil ook nog weleens helpen. Uiteraard zijn actieve elementen veel stiller dan passieve varianten en als zodanig aan te bevelen voor elke serieuze opnamesessie.

Sommige gitaareffectprocessoren beschikken over een interne ruisonderdrukker; meestal met een noise gate-achtige functie (lees: ruispoort). Voor op het podium misschien voldoende, maar voor opnemen is de kwaliteit vaak onvoldoende en de instelmogelijkheden te beperkt, zodat het signaal te vroeg afgekapt kan worden met alle gevolgen vandien. Kies liever een degelijke studio-gate, zoals de Behringer Intelligate, maar het is beter om dit uit te stellen tot de eindmix. De ruis is in dat stadium ook met (softwarematige) faderbewegingen weg te halen. Desnoods met een golfvorm-editor, maar die ingreep is dan wel min of meer definitief.

Moderne TFT-beeldschermen zijn geweldig, ondermeer vanwege de ruimtebesparing en de vormgeving. Bovendien zijn ze stralingsarm en veroorzaken dus niet de ruisproducerende strooivelden, zoals die bij CRT-bakken voorkomen; zeker in combinatie met enkelspoelselementen. Zoek in zo’n geval met de gitaar speelklaar in de aanslag naar de plek waar de interactie minimaal is en markeer deze plek met tape. Voor de prijs van een redelijke gitaarprocessor heb je echter al een goed beeldscherm; dat scheelt een hoop ruis. Buizenapparaten en uiteraard overstuurde versterkers produceren relatief veel ruis. Ook een compressor verhoogt het ruisniveau volgens de simpele regel: met elke decibel aan compressie neemt de ruis ook met één decibel toe. Maar ook actieve monitoren, ook al zijn ze zogenaamd afgeschermd, adapters en transformatoren, en vooral lichtbronnen met dimmers zijn vaak stoorzenders. Dan is het handig om de bron van het kwaad te elemineren. Dus eerst alles uitdoen en vervolgens de spanning weer opbouwen en alles één voor één aandoen. Om in de metafoor van dit artikel te blijven: het omgekeerde van strippen, zeg maar!

Een goede aarding in de homestudio is ook belangrijk. Een speciaal voor de studio gereserveerde aardkabel in tuin of kelder maakt het verschil. Hier geldt: hoe vochtiger, hoe beter de aarding. Maar dat mag je ook van dat software-pakketje zeggen!