De reis van de Argentijnse gitaar

Een droge wind steekt op en doet stof opwaaien op de uitgestrekte vlakte van de Argentijnse pampa. De akkers liggen er verlaten bij, de boeren zijn huiswaarts gekeerd. Na een dag hard gewerkt te hebben, delen de arbeiders hun passie en hun leed bij een groot open vuur. De gitaar is hun trouwe metgezel en weet zelfs het onuitgesprokene te verwoorden. De reis van de Argentijnse gitaar begint hier. “La guitarra con toda su luz, con todas las penas y los caminos, y las dudas. ¡La guitarra con su llanto y su aurora, hermana de mi sangre y mi desvelo, para siempre!”
Atahualpa Yupanqui

Hoe de gitaar Argentinië veroverde

Spaanse ontdekkers en kolonisten vielen Argentinië binnen en verwoestten het land. Een tijd van onderdrukking van de inheemse bevolking volgde. De Spanjaarden introduceerden zo ook op gruwelijke wijze de gitaar, die zij hadden meegenomen over zee en land. Hun liederen werden gehoord door de autochtone bevolking die gefascineerd raakte door het begeleidende gitaarspel. Ze namen de melodieën over en vermengden ze met de traditionele klanken van de lokale Argentijnse cultuur. De gitaar werd al snel een waardevol instrument dat de gevoelesn van het volk wist te vertolken. Binnen korte tijd werd de gitaar onderdeel van de Argentijnse cultuur en beschouwd als 'lo nuestro', dat van ons. De gitaar werd hét volksinstrument van Argentinië.

In het voetspoor van een Argentijnse folklore gitarist

Eén van de meest gevierde en bekende folkloristische gitaristen uit Argentinië op dit moment is Juan Falú. Zijn naam verbindt hem met zijn oom, Eduardo Falú, eveneens een groot gitarist die op een zeker moment de bekendste folklore gitarist van Argentinië, Atahualpa Yupanqui, heeft mogen begeleiden toen deze een poëzievoordracht hield. Moeilijk voor Juan om zijn oom te evenaren, werd hij door zijn vader oplettend in de gaten gehouden of hij wel dezelfde muzikale aanleg had als zijn oom.

Het levensverhaal van Juan Falú vertoont overeenkomsten met dat van Yupanqui. Ook hij kreeg op vroege leeftijd les in de klassieke gitaar, maar leert nog het meest uit zijn omgeving. Als autodidact componeert hij onder andere zamba’s uit het Noorden en chachero’s uit Santiago del Estero of tango’s, maar met invloeden van de Braziliaanse muziek, want als gevolg van de dictatoriale onderdrukking heeft hij een tijd in dit land verbleven. Hij is goed thuis in de rijkdom van muziekgenre’s die in Argentinië te vinden is, wat blijkt uit de verscheidenheid van composities en zijn wens, net als Yupanqui, om de muziek over te dragen op anderen, zodat het onsterfelijk blijft.

De Argentijnse gitaar en Turkije

Ricardo Moyano verliet het land al op jonge leeftijd. Zijn vader was auteur en zijn werk werd door de regering met argusogen bekeken. Het gezin Moyano werd verbannen en zocht zijn toevlucht in Spanje waar Ricardo Moyano een studie aan het conservatorium volgde. De eerste lessen leerde hij echter thuis, waar altijd muziek te horen was. Zijn vader was naast schrijver ook een amateur violist en zijn moeder een zanglerares 'die de halve bevolking van La Rioja deed zingen'. Zijn eerste passie was de barokmuziek, maar door de moordende concurrentie onder de gitaristen in Europa en de geringe populariteit van het genre breidde hij zijn repertoire uit. Hij zocht muziekgroepen op, ook die van Argentijnse komaf. Zij leerden hem de chamamé en andere tradtionele muziek. Zijn studie aan het conservatorium, de ervaring de hij opdeed door te spelen met zijn Argentijnse vrienden en zeker ook de invloed van de muziek uit Turkije, waar hij op dit moment woont en lesgeeft, zijn te horen in zijn gitaarspel en zijn werk.

Op reis naar Duitsland

Van Turkije naar Duitsland waar Roberto Aussel sinds 1994 lesgeeft in klassieke gitaar aan de Hogeschool voor Muziek in Keulen. Hij reist de wereld rond en weet een ieder te verbazen met een repertoire dat reikt van barokmuziek van Scarlatti tot de tango's van Astor Piazzola of de programmamuziek A l'aube dernier jour van Francis Kleynjans, die speciaal voor Aussel geschreven werden. Aussel zelf heeft zijn studie gevolgd bij één van de grootste leermeesters van Argentinië, Jorge Martinez Zarate. Hij is trots op zijn afkomst en als een verliefde duif (La paloma enamorado) draagt hij in 2008, het 100ste geboortejaar van Yupanqui, een cd op aan de man “die met zijn muziek bij mij [Aussel, red.] de smaak en het verlangen wist te stimuleren om het karakter en de kleur van de Argentijnse volksmuziek te verdedigen”. Er wordt gezegd dat Aussel met de cd Atahualpa Yupanqui. La paloma enamorado de folklore muziek van Yupanqui omsmelt tot klassieke muziek.

De Argentijnse gitaar op tournee in Nederland

De Argentijnse gitaar heeft een wereldreis gemaakt en de muziek is, zoals blijkt uit dit artikel, meerdere malen vermengd met klanken uit andere culturen. Dat de uitkomst van versmelting en vermenging van melodieën erg kleurrijk kan zijn is te zien en te horen tijdens het tournee van Música Argentina, waarin de drie genoemde gitaristen hun kunsten zullen vertonen. Ook zal het duo Macondo te horen zijn. Zij zijn het ultieme bewijs dat de Argentijnse gitaar niet alleen de geografische grenzen doet verbleken, maar ook in met liefde in de harten van niet- Argentijnen is opgenomen en vol passie door hen wordt vertolkt.

Música Argentina is op tournee in Nederland en te beleven in:

• Apeldoorn op 15 November in Schouwburg Orpheus 0900 - 12 30 123 (15c pm)
• Den Haag op 17 November in de Dr Anton Philipszaal 070 - 88 00 333
• Amsterdam op 18 November in het Tropentheater 020 - 56 88 500
• Groningen op 19 November in De Oosterpoort 050 - 36 80 368