Klankkleur in de werken van Debussy, Ravel en Schönberg

Klankkleur is de betekenis die we toekennen aan bepaalde klanken, dit kunnen bijvoorbeeld emotionele of symbolische betekenissen zijn. De componisten Claude Debussy, Maurice Ravel en Arnold Schönberg hielden zich allen op een andere manier bezig met klankkleur.

• Claude Debussy
• Maurice Ravel
• Arnold Schönberg

"Klankkleur - De muzikale, expressieve of symbolische waarde van de klanken in een gedicht; ook wel de gevoelswaarde die de klanken hebben, al of niet samenhangend met de betekenis die de woorden hebben" (bron: digischool.nl)

Claude Debussy

Claude Debussy was een belangrijke Franse componist, vooral zijn eerste meesterwerk Prelude d’après-midi d’un faune is erg bekend. Debussy gold als een impressionistische componist; zijn muziek was gericht op het weergeven van stemmingen en zintuiglijke indrukken. Klankkleur en harmonie spelen hierin een belangrijke rol. Impressionistische muziek verschilt van programmamuziek omdat ze niet de uitbeelding van een verhaal of weergave van een diepe emotie tot doel heeft. De impressionistische muziek is meer gericht op het schetsen van een sfeer, het heeft iets vluchtigs. Deze vluchtigheid is ook terug te vinden op de impressionistische schilderijen, waarop een indruk gegeven wordt met behulp van snelle streken en correct kleurgebruik.

Dit fragment is een deel uit het beroemde stuk Prelude d’après midi d’une faune. Het stuk wil geen dramatische emoties ten gehore brengen zoals Schönberg dat wil. Debussy wilde eerder een mystieke, vluchtige sfeer schetsen. Vluchtige emoties worden opgeroepen met behulp van klankkleur. Deze sfeer is terug te vinden in het volgende fragment: Debussy: Prelude d’après midi d’une faune

Maurice Ravel

Ook Maurice Ravel is een impressionistische componist, hoewel zijn werk meer neigt naar het classicisme dan dat van Debussy. Hij gehoorzaamde nog enigszins aan de traditionele regels voor het componeren van muziek. Zo behield hij de harmonische rustpunten in zijn werk. Ravel maakte echter wel gebruik van dissonanten, maar wist ze in te kaderen in zijn koele en scherpe harmoniek. Ravel maakte op dezelfde manier gebruik van klankkleur als Debussy deed, zij beoogden allebei het opwekken van een vluchtige sfeer en emotie met hun muziek.

Arnold Schönberg

Schönberg was een Oostenrijks-Amerikaanse componist, die grote veranderingen in de muziek teweeg bracht. Aanvankelijk schreef hij stukken die in de laat-romantiek thuishoorden, maar gaandeweg liet hij steeds meer regels omtrent het componeren van muziek varen. Hij schreef atonale muziek, waarbij geen grondtoon aangehouden wordt en er geen harmonische of melodische basisstructuur is. De muziek is dissonant, dat wil zeggen dat de muziek niet prettig in het gehoor ligt. Voor leken in de muziekwereld kunnen dissonanten klinken als valse noten.

Schönberg experimenteerde met wiskundige en logische regels bij het schrijven van de noten op papier. Hij introduceerde de twaalftoonstechniek, waarbij alle 12 noten gelijk zijn. (De zwarte en witte toetsen op een piano zijn dus gelijkwaardig.) Alle noten moesten in een melodische reeks gebruikt worden, maar ze mochten tegelijkertijd maar één keer in de reeks gespeeld worden. Schönbergs muziek was expressionistisch van karakter. Met zijn stukken wilde hij uiting geven aan hele diepe, heftige emoties. Zijn muziek lijkt soms te ‘wringen’ door de dissonanten en lijkt ook heel snel te veranderen. Ook Schönberg werkt dus met klankkleur: hij koppelt verschillende noten aan verschillende emoties.

Het volgende fragment is een stuk uit Erwartung. De vrouw in het drama zoekt haar geliefde en treft hem dood in het woud aan. Zij moet hem uit haar bewustzijn verdringen. Het verleden ligt aan flarden en deze geheugenflarden worden tot een psychisch verward heden ineengeschoven: de gevolgen van verdringing zoals ze door Freud werden beschreven. Vooral in de 2e helft worden de heftige emoties van de vrouw uitstekend ten gehore gebracht door Schönbergs muziek en de zang van de vrouw. Het stuk zit vol dissonanten. Schönberg: Erwartung