De filmregisseur

De bindende en scheppende kracht achter een filmproduktie is de regisseur. Hij moet het spel, het camerawerk en de montage overzien en samenvoegen om aan de inhoud van een draaiboek leven te geven. Elk van die elementen geeft natuurlijk aan de regisseur vrijwel onbegrensde kansen om zijn verbeelding en zijn talenten uit te buiten en het dramatische effect te bereiken dat hij wenst. In dit artikel worden het werk van de filmregisseur en de pioniers in het vak nader belicht.

De regisseur als spil rond de opnamen

Een bepaalde training en een persoonlijke stijl kunnen aan de films van de ene regisseur een heel ander cachet geven dan aan die van een andere. Een regisseur bijvoorbeeld die is begonnen als cameraman kan uitmunten in het realiseren van treffende beeldeffecten, terwijl een ander die begonnen is als acteur er slag van heeft andere acteurs te brengen tot prestaties van een uitzonderlijk kaliber.

De techniek van werken met acteurs verschilt bij diverse regisseurs heel sterk. Sommigen controleren iedere nuance en elk detail van het optreden en de verschijning van een speler en repeteren alle scènes eindeloos. Anderen proberen daarentegen de juiste toon en het juiste perspectief te bereiken door zo min mogelijk te repeteren en de acteur alle ruimte te laten bij het verkennen en vertolken van zijn rol. Een goede samenwerking met de cameraman en montagechef is nodig om het gewenste effect te bereiken. Men kan close-ups of afstandopnamen toepassen, uit verschillende hoeken en met bewegende camera's. De belichting kan juist zwak en somber zijn, naar gelang de sfeer van het verhaal. Ten slotte moet men in het eindstadium zorgen voor het juiste tempo en de 'timing', want als een scène een klein stukje uitloopt, of de overgangen verlopen niet glad, dan kan dat aan de totaalindruk van de film aanzienlijk afbreuk doen.

De pioniers onder de regisseurs

Een van de baanbrekende regisseurs in de filmwereld, en de man die de 'grammatica' van het filmmaken opstelde, was D.W. Griffith (1875-1948). Zijn debuut als regisseur was op zijn minst aarzelend. Als jong acteur besloot hij te proberen een stuk te schrijven en in 1907 richtte hij zich tot Edwin S. Porter bij de Biograph Company met een filmspel. Porter wees het ontwerp af, maar engageerde Griffith als acteur. Destijds hadden de meeste toneelspelers een zekere minachting voor films, maar Griffiths financiële perikelen maakten hem niet al te kieskeurig. Al gauw maakte hij vast deel uit van het gezelschap. Toen Wallace McCutcheon, de regisseur van de studio, ziek werd, vroeg men Griffith voor hem in te vallen. Eerst weigerde hij, uit vrees dat men hem niet meer zou laten spelen als zijn regie geen succes werd. Op dat punt gerustgesteld, waagde hij de sprong en in het eerste jaar maakte hij meer dan twee films per week.

Zijn wonderbaarlijke produktiviteit ging samen met een even merkwaardige creatieve aanleg. Men maakte al gebruik van montagetechnieken, opnamen uit diverse hoeken en vervloeiingen van het beeld., maar Griffith perfectioneerde die methoden. Hij stapte af van geijkte theatertechnieken en liet alle actie weg die voor het verhaal er niet toe deed. Hij besefte dat close-ups de indruk versterkten, en hoewel critici het barbaars vonden alleen bepaalde lichaamsdelen van een acteur te vertonen - men was immers toneel gewend - vond het publiek dat niet.

Griffiths beroemdste films waren 'The Birth of a Nation' (1915) en 'Intolerance' (1916), uitgebracht door de Mutual Company. De eerste had een ongehoorde lengte van bijna drie uur. Het publiek was met één slag gewonnen. Er ontstonden in diverse steden rassenrellen na de vertoningen wegens het feit dat de film kennelijk sympathiseerde met de Ku Klux Klan. 'Intolerance' was ook een marathonproduktie, die drie uur duurde. De film bestond uit vier verhalen, verbonden door het thema van onrecht en tirannie.

Twee briljante Russische regisseurs, Vsevolod Poedovkin (1893-1953) en Sergei Eisenstein (1898-1948), werkten de filmtechniek nog verder uit. Poedovkin speurde vooral naar de diepere beweegredenen van zijn figuren en hij wist zijn opnamen zo te regelen dat ieder spoor van emotie onmiddellijk zichtbaar was. Eisenstein was een talent in het achterwege laten van onbeduidende en het accentueren van belangrijke details. Vanwege de schitterende montage heeft men een bepaald toneel van 'Pantserkruiser Potemkin', een film uit 1925 over de revolutie in Rusland in 1905, gekenschetst als de 'meest belangrijke zes minuten in de geschiedenis van de film'.

Hoewel het maken van een film nu een veel omvangrijker proces is en over het algemeen de inzet van veel meer mensen vereist dan in vroeger jaren, zijn de richtlijnen die mannen als Poedovkin en Eisenstein hebben opgesteld nog steeds fundamenteel van kracht gebleven. © 2008 Staal, gepubliceerd in Film en Video (Muziek en Film) op 22-01-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Van filmscenario tot film: Er zijn tegenwoordig geweldige geldbedragen en enorm veel mensen nodig om een film te maken. De producer is degene die de financiële en administratieve aspecten van de filmproducti…
• Filmografie van regisseur Dario Argento: Dario Argento is een Italiaanse filmregisseur, geboren in 1940. Hij heeft diverse films geregisseerd die tegenwoordig tot tot horror-klassiekers worden gerekend. Zijn…
• Theater voor kinderen: Spelen met de stem: Theater kan op een leuke en educatieve manier kinderen stimuleren in hun ontwikkeling. Het element dat ik in dit artikel wil bespreken is het gebruik van de stem. D…
• Top 5 Rijkste Bn'ers: Ze zijn te bezichtigen op de tv,radio, en natuurlijk de Rode catwalk. Op feestjes,filmpremières en openingen lopen ze weer te stralen in hun mooi pakken en uitzonderlijke jurken. Altijd…
• Probleem of stoornis: Paranoïde persoonlijkheidsstoornis: Mensen met deze stoornis staan buitengewoon wantrouwend tegenover hun medemens. In elke nieuwe situatie en relatie brengen ze een argwanende manier v…