Troy: de film vergeleken met de klassieke overlevering

Een artikel dat een aantal "fouten" in de film Troy wil blootleggen: waar zijn de filmmakers bewust of onbewust in de fout gegaan, waar hebben ze de klassieke overlevering geweld aangedaan, en waar zitten de anachronismen.

1 De oorlog begint

De film begint met een inleiding over de Grieken, die onder leiding van Agamemnon eerst alle vorstendommen willen verenigen (cfr. De bezetting van Thessalië) en daarna de rest van de wereld willen veroveren. Theoretisch gezien gaat het eigenlijk niet om Grieken, maar om hun voorlopers, de Achaeërs.

Aanleiding van de oorlog is de ontvoering van de Griekse vorstin Helena door de Trojaan Paris. In de film zien we Paris en Hektor, twee Trojaanse prinsen, terugkeren van Sparta, maar:

• Dat Paris samen met z’n broer Hektor van Sparta komt, is onmogelijk: Paris trok alleen naar Sparta.
• Er wordt beweerd dat Helena ’s nachts na een feestmaal bij Menelaos ontvoerd werd, maar volgens de overleveringen was de Griekse vorst op dat moment op reis!
• In de film komen de Grieken al direct na de aankomst van Helena en Paris aan in Troje, maar volgens de overleveringen trouwde het koppel eerst en was het wachten tot Menelaos terugkeerde van reis en ontdekte dat z’n vrouw hem verlaten had, vooraleer hij de tocht naar Troje kon aanvatten.

Homeros’ Ilias begint bij een twist tussen twee ‘Griekse’ vorsten: Achilles en Agamemnon. Ze ruziën over Briseïs, een nichtje van de Trojaanse koning Priamos, die bij een plundertocht door Achilles en diens makkers buit is gemaakt. Weet dat Homeros bij dit incident inpikt: de oorlog om Troje is op dat moment al 10 jaar aan de gang. In de film begint de Trojaanse oorlog echter met de twist, waardoor gesuggereerd wordt dat de oorlog hooguit enkele weken heeft geduurd!

2 Troy, een mythologisch epos?

De Ilias van Homeros was een mythologisch epos: de goden bedisselen in de hemel over het lot van beide kampen. In de film wordt de rol van de goden flink gereduceerd (waarschijnlijk voor de geloofwaardigheid van de film), waardoor het lot van de Grieken en de Trojanen in de handen van de krijgers komt te liggen. We krijgen dus een epos, maar het is niet langer mythologisch.

De goden krijgen echter een suggestieve rol toebedeeld: hun voortekens worden ingeroepen om te beslissen tot aanval over te gaan en verschillende keren wordt naar ‘Apollo, de Zonnegod’ verwezen.

Als gevolg hiervan ontstaan enkele zaken die niet stroken met de overleveringen:

• De reden die in de film gegeven wordt voor de ontvoering van Helena, heeft geen mythologische achtergrond: ze wordt louter om haar schoonheid ontvoerd, niet als beloning van de Godin Venus, nadat Paris haar als mooiste had gekozen in een schoonheidswedstrijd.
• Achilles’ moeder, de zeegodin Thetis, wordt als een stervelinge afgebeeld.
• Wanneer Paris en Menelaos duelleren met Helena als inzet, verliest Paris. Volgens de Ilias van Homeros wordt hij op het nippertje door de godin Aphoridte gered. Dit wordt in de film opgelost doordat Hektor tussen beiden komt en Menelaos doodt.
• De vele veldslagen waarbij het evenwicht telkens verschuift door toedoen van de goden worden simpelweg weggelaten; de oorlog duurt in de film immers maar enkele weken.

3 Het verloop van de oorlog

Zoals hierboven vermeld, is de oorlog om Troje in de Ilias al 10 jaar bezig, waar hij in de film nog maar begint.

Om veel mensenlevens te sparen gaat men over tot een ‘duel’ tussen de twee mannen van Helena: Menelaos en Paris.

• Om de hulp die in de Ilias door de godin Aphrodite aan Paris verschaft wordt te vervangen (cfr. De minimale rol van de goden), vermoordt Hector de Griekse vorst Menelaos. Volgens de overlevering keerde hij na de oorlog samen met Helena terug naar huis en stierf hij vele jaren later in zijn vorstendom Sparta.
• Na het duel onstond volgens Homeros een wapenstilstand, die verbroken werd door een pijl die door de Trojaan Pandaros op Menelaos afgeschoten wordt. In de film begint de Trojaanse oorlog met het duel en breekt de oorlog pas echt uit na de moord op Menelaos.

Net voor het duel krijgt Paris van z’n vader Priamos een zwaard met de boodschap dat zolang het in handen is van een Trojaan, het volk een toekomst heeft. Noch in de Ilias, noch op andere sites heb ik iets over dat zwaard teruggevonden, waardoor het waarschijnlijk een verzinsel is van de makers. De reden hiervoor lees je later.

Wanneer Agamemnon Achilles’ oorlogsbuit Briseis opeist, trekt hij zich wrokkend uit de strijd terug, maar:

• Briseis is helemaal geen priesteres van Apollo ; dat was Chriseis, Agamemnons eerste slaafje. Briseis zelf was een Trojaanse weduwe.
• Briseis is, in tegenstelling tot wat in de film beweerd wordt, geen nichtje van Paris en Priamos.

Er is een moment in de Ilias, waarop Hektor zich voor het laatst terugtrekt met zijn vrouw en kind. In de film echter legt hij op dat moment zijn vrouw de vluchtweg uit, welke zij moet nemen indien hij het leven laat in de strijd en blijft hij haar en zijn kind continu zien.

In de film vindt er een gecht plaats tussen Hector en Aias, waarbij deze Griekse vorst om het leven komt. Volgens de Ilias was er inderdaad sprake van dit gevecht, maar werd ze zonder winnaar beëindigd door het invallen van het duister. Aias stierf later, wanneer hij na een ruzie met Odysseus zelfmoord pleegde.

Het plot in ‘Troy’ rond Patroclus verschilt sterk van dat in de Ilias;

• In de film is Patroclus de neef van Achilles, in de Ilias diens neef.
• Wanneer Achilles zich wrokkend uit de strijd terugtrekt, verbiedt hij de soldaten van z’n eigen sectie en Patroclus verder te vechten. Patroclus echter steelt het harnas van z’n neef en trekt ermee in het geheim ten strijde; in de Ilias moedigt Achilles z’n beste vriend echter aan te gaan vechten en leent hij hem z’n strijdpak.
• Patroclus stierf niet in een duel met Hector, maar tijdens een tweestrijd met Euphorbus, waarna Hector hem de fatale doodsteek geeft.
• Na de moord op Patroclus zou een dagenlange strijd om diens lijk hebben plaatsgegrepen, maar we zien direct na zijn dood het lijk al in de Griekse kamp bevinden. Logischerwijs is er ook van de strijd om Achilles’ felbegeerde strijdpak, dat eerst door Hector meester baas wordt gemaakt, geen sprake.
• Na de moord op Patroclus wil Achilles z’n vriend/neef wreken; maar: in de Ilias doet hij dit om opnieuw te vechten, in ‘Troy’ door Hector uit te dagen voor een duel.
• De crematie van Patroclus vond niet kort na zijn dood plaats, maar nadat Achilles hem had kunnen wreken door Hector te vermoorden.

Volgens de overlevering begint Achilles nu opnieuw te vechten en krijgt hij als wederdienst Briseis van Agamemnon terug. In de film kreeg hij haar al veel vroeger terug.

De moord op Hector is een volgens de overlevering correct punt, maar het was niet Achilles die Hector uitdaagde (om zijn neef te wreken), maar Hector die Achilles uitdaagt, nadat deze laatste de broer van Hector heeft vermoord, nl. Polydoros.

In de Ilias staat een grote mishandeling van Hectors lichaam beschreven, waarbij Achilles het lijk 12 dagen achter z’n strijdkar meesleept. Ten slotte komt Priamos na twaalf dagen met geschenken tot bij Achilles en smeekt hij om het lijk van z’n zoon. De ‘Griekse’ strijder stemt toe. In de film wordt het lijk evenwel aan de strijdkar vastgebonden, maar Priamos is de avond van de moord al in het Griekse kamp.

Wanneer Achilles opnieuw begint te vechten slaagt hij erin Trojanen in de rivier Skamandros te drijven. In de film is dit stuk weggelaten, maar nadere observatie leert dat in het ‘Troje’ van de film geen enkele rivier te bespeuren is.

De Grieken bedenken de list met het paard.

• Helaas voor de filmmakers, maar Achilles kon onmogelijk één van de verschanste soldaten zijn geweest, aangezien hij nog vóór de list door Paris met een giftige pijl in zijn hiel werd gedood.
• Dat de Grieken het net op dit moment over een andere boeg gooien (niet langer door te vechten, maar door list) is eerder raar: ze zijn aan de winnende hand, want Achilles heeft net Hector vermoord, waardoor de Trojanen verder moeten zonder hun machtige legeraanvoerder. Volgens de overleveringen waren de Grieken op het moment van de list echter zwaar ontmoedigd, aangezien hun grootste krijger, Achilles, net om het leven was gebracht en de kansen op een Griekse overwinning miniem geworden waren.
• De ‘vulling’ van het paard wijkt in de film af: er zaten slechts 8 strijders in, geleid door Odysseus; in de film tellen we er veel meer!

Bij het besluit om het paard binnen de muren van Troje te halen, vallen enkele dingen te bemerken:

• Van Sinon, de Griekse spion die een grote rol speelt bij het binnehalen van het paard, is geen sprake.
• Er liggen twee strijders naast het paard. Volgens de omstaanden zijn ze geveld door de pest. In de overlevering is er echter slechts in het begin van het verhaal sprake van een pest-epidemie (bij de twist tussen Agamemnon en Achilles).
• In de Aeneïs lezen we dat Laocoön, een Trojaanse priester, fel gekant is tegen het binnehalen van het paard. Ook in de film is een priester aanwezig, maar deze zegt simpelweg dat het een geschenk is aan de goden. Het paard wordt zonder al te veel argwaan binnegehaald.

Priamus werd niet door Agamemnon, maar door Odysseus gedood.

Oorlog voeren blijft niet ongestraft en Homeros laat het sommigen van z’n helden slecht vergaan; Agamemnon o.a. wordt bij zijn thuiskomst door z’n vrouw vermoord in de badkuip. De film wil wil eenzelfde effect bereiken door het lot van Agamemnon gelijk te houden, maar om ervoor te zorgen dat de film niet nog langer zou duren, werd hij nog tijdens de val van Troje vermoord door Briseis.

Tijdens de val van Troje geeft Paris aan Aeneas het Trojaanse zwaard met de opdracht een nieuwe stad te stichten, maar:

• Dat Paris Aeneas’ naam vraagt is eerder raar; Aeneas is één van de weinige Trojaanse strijders die verschillende keren in de Ilias ter sprake komt. (cfr. Als Trojaans aanvoerder in boek 17 en in een strijd met Achilles in boek 20). Bovendien maakt Aeneas zelf deel uit van het Trojaanse koningshuis en is hij dus min of meer familie van Paris, waardoor het bijna onmogelijk is dat paris Aeneas’ naam niet kent.
• Volgens de overleveringen was het Hektor die Aeneas via z’n droom de opdracht gaf. Aangezien moeilijk in beeld te brengen, hebben ze het (volgens mij) verzinsel van het zwaard uitgevonden.

Zowel Paris, Hektors zoon en vrouw Andromache, Helena & Briseis zien we tijdens de inname van Troje vluchten via een geheime tunnel, maar:

• Paris werd kort na de dood van Achilles zelf vermoord door Philoctetes, en heeft de val van Troje niet meegemaakt.
• Helena keerde met Menelaos terug naar Sparta (In de film niet meer mogelijk aangezien Menelaos eerder al vermoord is geworden).
• Andromache werd slavin.
• Hektors zoontje werd van de muren van Troje geworpen.