De opmars van 3D films

De filmwereld is allang bekend met het fenomeen ‘3D’. Sinds een paar jaar lijkt ook het publiek de 3D films definitief te omarmen. Het gevolg: je kunt de bioscoop niet meer in bezoeken zonder geconfronteerd te worden met minimaal één film in 3D. Maar wat is nu het verhaal achter 3D? Onwennig wordt hij wakker. Hij bekijkt met grote ogen zijn nieuwe blauwe lichaam. De doktoren roepen nog: Blijf zitten! Maar hij luistert niet, hij staat op en balanceert heen en weer. Hij rent naar buiten als een peuter met slechte motoriek. De wereld lacht hem toe. Zijn nieuwe, lange en mystieke gestalte voelt “great”. Jake Sully rent en ervaart het zijn, van een Avatar. Deze scène uit de blockbuster ‘Avatar’ is door miljoenen mensen gezien. De film betekende een echte doorbraak voor 3D techniek in films.

De populariteit van 3D films komt vooral naar voren in moeilijke tijden voor bioscopen. Veelal dalende bezoekersaantallen zorgen steeds voor de terugkeer van 3D. De allereerste 3D film werd al in de begin twintigste eeuw vertoond. De reacties liepen uiteen van verbazing tot mensen die gillend wegrenden. Pas in de jaren ’50 werd 3D weer opgepikt omdat de inkomsten van bioscopen terugliepen door het einde van de oorlog en de komst van de televisie. Onder meer The House of Wax (1953) en Dial M for Murder (1954) werden in 3D vertoond. De volgende piek van 3D was is in de jaren ’80 met vooral horrorfilms zoals Amytiville en Jaws 3D. Het gebruik van 3D trok het publiek ook weer massaal naar de bioscopen. In die tijd werd nog gebruikt gemaakt van het bekende brilletje met een rood en blauw of rood en groen glas. Hierdoor was 3D goed zichtbaar, maar de kleuren lieten nog vaak te wensen over.

Vandaag de dag is 3D nieuw leven ingeblazen omdat mensen liever films downloaden dan de bioscoop te bezoeken. De ontwikkeling van het IMAX systeem heeft het 3D principe opgetild naar een hoger niveau. IMAX betekent grotere schermen en een scherpere en mooiere beeldweergave door de bredere projectie van films, niet meer vierkant maar echthoekig om het gehele scherm te vullen.3D films worden hierdoor mooier en krijgen een beter perspectief. In 2004 was animatiefilm‘The Polar Express’ van Warner Brothers de eerste lange speelfilm in IMAX 3D. Om de film te kunnen zien moest je wel op zoek naar de juiste bioscoop, er waren nog maar weinig bioscopen die beschikten over de juise technologie om de film te vertonen. Door het succes volgden snel vele films zoals ‘Bolt’, ‘Beowulf’ en ‘Journey to the Center of the Earth’. De officiële doorbraak van 3D films in deze eeuw is natuurlijk ‘Avatar’ uit 2009 van regisseur James Cameron. Met meer dan 2,7 miljard dollar aan omzet is het met stip de recordhouder ‘hoogste opbrengst ooit’. James Cameron is een groot voorstander van de nieuwe techniek die het maken van 3D films mogelijk maakt. Op het Seoul Digital Forum in mei dit jaar riep Cameron filmmakers op om de 3D technologie te omarmen en daarmee te gaan werken.

Techniek

Er zijn twee soorten technieken om een 3D film te produceren. Een ‘echte’ 3D film wordt geschoten met twee camera’s of in ieder geval twee lenzen. Op deze manier wordt er uit twee perspectieven gefilmd. De lenzen creëren een beeld voor het rechteroog en een beeld voor het linkeroog. De bril die je in de bioscoop krijgt zorgt er dan voor dat het goede beeld bij je goede oog terecht komt. De hersenen voegen deze beelden samen waardoor je het 3D effect te zien krijgt. Een goed voorbeeld van dit systeem is Avatar. De tweede techniek is de film met één camera opnemen in 2D. De film krijgt dan later op de computer de 3D effecten toegevoegd. Dit is veel goedkoper in productie dan de techniek met twee camera’s. Veel maatschappijen gebruiken deze techniek achteraf om alsnog in te spelen op de 3D trend. Ruud van Bergen is filmrecensent op zijn eigen weblog, en recensent voor verschillende Brabantse magazines. “Neem bijvoorbeeld Alice in Wonderland. Daar zijn de 3D effecten achteraf toegevoegd. De trend is dus dat grote maatschappijen die meer geld in het laatje willen zien snel 3D-effecten toevoegen. Dat is jammer, want het maakt een film niet altijd mooier of beter.” Behalve dat filmmakers kunnen kiezen uit meerdere technieken, kunnen bioscopen dat ook. De meest gebruikte projectietechniek in Nederland is RealD. Bij RealD is de techniek verwerkt in de projectieapparatuur van een bioscoopzaal. Om deze techniek te gebruiken moet een speciaal scherm worden aangeschaft, een zogenaamd ‘silver screen’. De aanschaf van dit scherm is vrij duur, rond de 10.000 euro. XpanD is een goedkopere oplossing. De 3D techniek zit dan verwerkt in de bril. Bioscopen zijn hierdoor over het algemeen veel goedkoper uit, alhoewel de brillen per stuk gauw zo’n 50 euro kosten.

Wereldwijd succes

In de wereldwijde top 10 van films met de meeste omzet scoort 3D ook goed. Op nummer 1 vinden we James Cameron met zijn Avatar. Op nummer 5 vind je Toy Story 3D, gevolgd door de nummer 6 Alice in Wonderland.De laatste twee zijn goed voor een opbrengst van rond de 1 miljard dollar. Peter Isaaks van bioscoopgroep Utopia/Utopolis Nederland BV beaamt dat 3D films een succes zijn. “3D films zijn momenteel erg populair en trekken meer bezoekers dan 2D films. Gevolg daarvan is een hogere omzet voor ons, dat komt mede door de toeslag die wordt gerekend voor het bezoeken van 3D-films.” Recensent van Bergen erkent dat de 3D techniek een succes is onder films.“3D films trekken zeker meer bezoekers naar de bioscopen. Daarnaast trekken ‘minder goede films’ zoals ‘The Last Airbender’ en ‘Resident Evil: Afterlife’ ontzettend veel kijkers, mede doordat mensen een 3D bril mogen dragen.”

Geur 3D

Ruud van Bergen verwacht een verdere ontwikkeling van 3D films: “Zie het als een attractie in een pretpark: op den duur raken mensen erop uitgekeken. Een pretpark moet dan weer een nieuwe attractie bedenken om mensen binnen te krijgen. Dus wellicht kijken we binnenkort 3D-films met geur? Ik verwacht dat grote maatschappijen (Disney/Fox) 3D films blijven maken zolang het bezoekersaantal blijft stijgen”. Ook zal 2D blijven bestaan: “2D zorgt nog altijd dat je niet wordt afgeleid van de diepgang van een verhaal. Bepaalde zaken horen misschien wel 2D te blijven, zoals bijvoorbeeld het NOS journaal.” Peter Isaaks vindt het lastig. “3D zal een vaste plaats krijgen in de bioscoopbranche maar of het de toekomst wordt is moeilijk te voorspellen. Het succes is afhankelijk van de kwaliteit van de 3D films.”