Filmbespreking: Elizabeth - The Golden Age dvd

'Elizabeth: The Golden Age' is het tweede deel uit wat een drieluik zou moeten worden over het leven van Elizabeth I, koningin van Engeland. Deze film, die rijk is aan historische onnauwkeurigheden, maar opgefleurd wordt door fantastische acteerprestaties en indrukwekkende decors en kostuums, vindt plaats in 1585. Centraal staan een liefdesdriehoek tussen Elizabeth, een van haar hofdames en avonturier Walter Raleigh, het moordcomplot van Maria Stuart en de Spaans-Engelse Oorlog...

Het verhaal

Elizabeth: The Golden Age opent in het jaar 1585, ongeveer zevenentwintig jaar na de vorige film, Elizabeth. Omdat de koningin van Engeland (Cate Blanchett) nog steeds niet getrouwd is en dus ook nog geen erfgenamen heeft gebaard, wordt ze door velen de ‘Virgin Queen’ (de ‘Maagdelijke Koningin’) genoemd. Elizabeth lijkt de voordelen van die titel in te zien, maar wordt door haar raadgevers geadviseerd om zo snel mogelijk een echtgenoot te vinden. In het zestiende-eeuws Europa was het immers niet bepaald gebruikelijk om een land zonder opvolger achter te laten, om maar te zwijgen over het feit dat niet veel alleenheersers van het vrouwelijk geslacht waren. De Britse monarch laat dan maar een reeks gegadigden aanrukken, maar die vallen omwille van allerlei verschillende redenen niet in de smaak.

Tot de charismatische piraat Walter Raleigh (Clive Owen) het hof bezoekt. Raleigh is net teruggekeerd van een reis naar de Nieuwe Wereld, waar hij een gedeelte van het land Virginia heeft genoemd, naar zijn koningin. De avonturier heeft slaven, tabak en aardappelen mee en vraagt Elizabeths toestemming om Virginia zo snel mogelijk te koloniseren. Zijn eloquentie, zijn schijnbare eerlijkheid en zijn ongewone openheid naar de koningin toe wekt echter al snel haar interesse. Elizabeth beveelt een van haar hofdames, de bevallige Elizabeth Throckmorton (Abbie Cornish), die omwille van evidente redenen ‘Bess’ wordt genoemd, om Raleigh dichterbij te brengen, maar het onvermijdelijke gebeurd: Bess wordt zelf verliefd op de vlotte jongeman, waardoor ze voor een dilemma komt te staan. Elizabeth lijkt immers zelf gevoelens te hebben voor Raleigh, ook al is een mogelijke relatie zo goed als uitgesloten wegens ’s mans afkomst, maar aan de andere kant lijkt hij zelf niet immuun te zijn voor de charmes van Bess.

Terwijl dit allemaal aan het gebeuren is, beginnen de gemoederen tussen Engeland en Spanje op te laaien. Elizabeths protestants geloof zint de katholieke Spanjaarden namelijk niet en wanneer de koningin ook nog eens haar aanstalten om de uit een Spaans schip gestolen giften die de teruggekeerde Raleigh met zich meebrengt niet in actie omzet, zet dat nog meer kwaad bloed. Niet lang daarna ontdekt spionagemeester Francis Walsingham (Geoffrey Rush) een complot waarbij Maria Stuart (Samantha Morton), de Schotse koningin, geïmpliceerd is. Die wordt sinds ze na de vlucht uit haar thuisland openlijk aanspraak maakte op de troon vastgehouden in Fotheringhay, een afgelegen kasteel. Het bewijsmateriaal – een aantal brieven waarin ze toestemt met de moord op Elizabeth – laat weinig aan de verbeelding over en uiteindelijk wordt de koningin door haar entourage overhaald om Maria te laten onthoofden. Dat is echter net waar Filips II (Jordi Mollà) op gehoopt heeft. De koning van Spanje verklaart Engeland de oorlog en laat een enorme Armada uitrukken…

Recensie

Elizabeth: The Golden Age is gedrenkt in dezelfde visuele flair die de oorspronkelijke film uit 1998, ook al geregisseerd door de Indische Shekhap Kapur en met Cate Blanchett in de hoofdrol, zo kenmerkte. In tegenstelling tot de meeste van zijn collega’s uit Hollywood verkiest Kapur grootse, somtijds lichtjes onpersoonlijke hallen en vertrekken, lang uitgestrekte schaduwen en een kleurenpallet dat meer lijkt thuis te horen in een Bollywoodprent. De prachtige decors en de fantastische kostuums werken uitzonderlijk goed, getuige de Oscar voor beste kostuumontwerp en de vele andere nominaties die ze konden binnenrijven. Cate Blanchett staat weer op een eenzame hoogte te acteren en lijkt zich op te werpen als de ultieme versie van de Virgin Queen, maar krijgt deze keer veel minder stof om een echt driedimensionaal personage neer te zetten. Hoofdschuldigen daarbij zijn scenaristen William Nicholson en Michael Hirst. Die laatste schreef ook al het script voor de eerste film in wat uiteindelijk een drieluik zou moeten worden, maar wist veel meer diepte te verlenen aan zijn beschrijving van een jonge, zoekende koningin, dan aan die van een zelfzekere vorstin die worstelt met haar eigen emoties, verlangens en jaloezie.

Dat Elizabeths somtijds irrationele reacties op liefdesgebied toch geloofwaardig overkomen, is in grote mate te danken aan Cate Blanchett, die in Geoffrey Rush als Sir Francis Walsingham opnieuw een gelijke terugvindt. Minstens even indrukwekkend is de vertolking van Clive Owen, mogelijk een van de beste mannelijke filmsterren van het moment. Owen moet een man spelen die in het echt enorm veelzijdig was en doet dat met verve. Walter Raleigh was een ontdekkingsreiziger, schrijver, poëet én soldaat, een bijzonder erudiet en scherpzinnig man die maar weinigen in zijn buurt onberoerd liet. Owen slaagt er schijnbaar moeiteloos in om vooral Raleighs uitzonderlijke charisma naar voren te brengen, maar zijn scherpe blik verraadt ook een duidelijk intellect. Vooral de scène waarin hij Elizabeth vertelt over hoe het is om op de zeeën te varen en land te zien maakt indruk. De ingetogen maar tegelijkertijd epische manier waarmee Owen zijn verhaal brengt sleurt niet alleen de koningin, maar ook de kijker mee, enthousiasmeert en wekt de nieuwsgierigheid. Het probleem is dat Raleighs relatie met Bess geen enkele diepgang heeft. De dialogen die door beide personages worden gedeeld zouden uit eender welke soapopera kunnen komen, waardoor de betrokkenheid van de toeschouwer vrij minimaal blijft, en daar ligt meteen het grootste euvel van deze film.

Geschiedenis?

Terwijl de omvang van de evenementen die zich rond Elizabeth en – bij uitbreiding – Engeland afspelen van een enorme schaal is, blijven de scenaristen en de regisseur vooral geïnteresseerd in het liefdesleven van de koningin, en dan vooral in de driehoeksverhouding tussen haar, Bess en Walter. Omdat sommige gebeurtenissen niet de aandacht krijgen die ze verdienen, voelt deze film daardoor wat schizofreen aan. Elk van de subplots heeft in het verleden al wel een eigen film of documentaire gekregen en Elizabeth: The Golden Age lijkt meer hooi op zijn vork te nemen dan goed is. Het meest storende is het simplisme waarmee de historische gebeurtenissen ons worden voorgesteld. Zo wilde regisseur Kapur naar eigen zeggen benadrukken dat absolute macht doet verlangen naar goddelijkheid (al bokst hij eigenhandig Elizabeths aureool weg voor hij haar in het slot van de film poogt te rehabiliteren, maar dan is het al te laat) en dat het conflict tussen Spanje en Engeland een metafoor is voor de politieke strubbelingen in de hedendaagse wereld. In zijn streven naar een verhaal dat de tijden overstijgt, vergeet Kapur echter duidelijk te maken dat hij zeeslagen toont die de rest van de westerse geschiedenis grondig hebben bepaald. Dat het lijkt alsof de Engelsen enkel met geluk (het keren van de winden) en dankzij Raleighs hulp (in een belachelijke actiescène wordt hij getoond als een historische variant van Indiana Jones) konden winnen, doet ons het hoofd meewarig schudden. Dat Kapur in zijn drang naar abstractie ook nog eens de Engelsen en de Spanjaarden enorm eenzijdig voorstelt, is echter wraakroepend. Alle Spanjaarden worden opgevoerd als gevaarlijke fanatiekelingen, die enkel omwille van een paar weinig relevante beledigingen en de executie van Maria Stuart ten strijde trekken. Hoewel dit het tijdperk van de Inquisitie is, doet Kapur daarbij de waarheid toch enigszins geweld aan. De Spaans-Engelse Oorlog is, net zoals bijna eender welke oorlog, niet terug te voeren tot een strijd van goed tegen kwaad en de regisseur zou dat soort thema’s beter overlaten aan mensen als George Lucas, die zo slim zijn om ze te verwerken in een sciencefictionparabel of een fantasy-epos.

Verder vragen we ons af of het wel productief of wenselijk is dat Hollywood tegenwoordig zo vaak een loopje neemt met de historische werkelijkheid. We begrijpen dat het voor een film soms beter is om bepaalde gebeurtenissen iets bevattelijker voor te stellen, of zelf om sommige personages te schrappen of samen te voegen, maar wat er in Elizabeth: The Golden Age wordt gedaan, tart soms de verbeelding. Was het echt nodig om zoveel te wijzigen aan wat we weten uit de geschiedschrijving? De werkelijkheid biedt in dit geval toch meer dan voldoende dramatiek, spanning en substantie om min of meer accuraat gepresenteerd te worden? Dat Elizabeth knapper wordt voorgesteld dan ze in het echt naar verluidt was, stoort ons niet, maar dat tsaar Ivan IV (‘Ivan de Verschrikkelijke’) en Erik XIV van Zweden worden opgevoerd als mogelijke echtgenoten stoort. Erik stierf namelijk acht jaar voor de evenementen in de film, terwijl Ivan de Verschrikkelijke niet alleen in 1584 overleed, maar ook nog eens het orthodoxe geloof aanhing en dus nooit met Elizabeth zou getrouwd zijn. Tegenover leuke details, zoals Raleigh die zijn dure mantel voor de voeten van de koningin gooit zodat ze niet in een plas hoeft te stappen (iets wat hij volgens de overlevering echt heeft gedaan, al bestaat daar gerede twijfel over), staan grove onjuistheden. Zo trouwden Walter Raleigh en Bess pas in 1591. Dat dit in het geheim en zonder de toestemming van de vorstin gebeurde, klopt, en dat Raleigh daarvoor in de gevangenis werd gegooid, ook, maar moest dit nu echt naar vijf jaar eerder worden verschoven?

Nog meer (historische) problemen

Engeland wordt voorgesteld als een land zonder bondgenoten omwille van het protestantse geloof van de koningin, maar eigenlijk was het net het verdrag tussen Engeland en Nederland dat een van de voornaamste aanleidingen was tot de Spaans-Engelse Oorlog. Dat de Spanjaarden zich terecht geprovoceerd mochten voelen door de Engelse piraterij en smokkelhandel, staat overigens buiten kijf.

Ook het subplot rond wat in werkelijkheid bekend werd als het Babington Plot krijgt iets te weinig aandacht. Dit plot om Elizabeth te vermoorden lijkt kant en klare kost te zijn, maar eigenlijk is men nog steeds niet zeker of Maria echt schuldig was, aangezien Sir Francis Walsingham er alle baat bij leek te hebben om de koningin valselijk te beschuldigen en bewijsmateriaal te fabriceren. Ook kleine details, zoals het feit dat Maria’s verzoek om haar kroon te dragen tijdens haar onthoofding, en het feit dat er twee of drie houwen nodig waren om haar hoofd uiteindelijk los te krijgen van haar romp, worden om onduidelijke redenen genegeerd, en zo zijn er wel meer fouten: het door elkaar halen van verschillende evenementen die in andere jaren hebben plaatsgevonden, het tonen van de Schotse heuvels rondom Fotheringay terwijl het kasteel zich eigenlijk in het zeer vlakke Northamptonshire bevond, de scène waarin Elizabeth op de rotswanden van de kust naar de brandende Armada kijkt terwijl ze eigenlijk in Tilbury en dus ver van de actie was, enzovoort. Dat haar fantastische speech in harnas voor haar leger niet eens letterlijk wordt weergegeven terwijl we goed weten wat ze heeft gezegd, is ook heel jammer.

Conclusie

Elizabeth: The Golden Age ziet er bloedmooi uit (al werd er niet in breedbeeld gefilmd) en wordt gedragen door uitstekende vertolkingen, maar klinkt uiteindelijk hol. De verpakking kan daarbij niet verhullen dat er iets grondig mis is met de schizofrene inhoud en de vele historische onnauwkeurigheden zullen puristen en historici ongetwijfeld spontane kotsneigingen bezorgen. Als prent staat Elizabeth: The Golden Age ondanks de aandacht voor melodrama nog net stevig genoeg op eigen benen, maar als historisch portret faalt de film over bijna de ganse lijn. Jammer. (**)

Extra's

Voor een heel democratische prijs krijg je wel heel wat mooie extra’s op deze dvd-release: een aantal min of meer interessante weggelaten scènes, een redelijke ‘making of’, een paar minidocumentaires en filmcommentaar. Tof! (***)

Technische Fiche

• Regie: Shekhar Kapur
• Producer: Tim Bevan, Jonathan Cavendish, Eric Fellner
• Scenario: William Nicholson & Michael Hirst
• Muziek: Craig Armstrong, A.R. Rahman
• Editor: Jill Bilcock
• Fotografie: Remi Adefarasin
• Speciale effecten: MPC e.a.

Artistieke Fiche

• Cate Blanchett
• Geoffrey Rush
• Clive Owen
• Abbie Cornish
• Samantha Morton
• Jordi Mollà

© 2008 - 2009 Dvandereyken, gepubliceerd in Filmrecensies (Muziek en Film) op 19-05-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Dvandereyken is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Elizabeth - Filmrecensie: "I am a virgin again." Op deze woorden van de Engelse koningin Elizabeth I, eindigt de film. Haar haren zijn kort; haar gezicht is wit geschilderd en van elke emotie ontdaan. Het is…
• De Golden Globe Nominaties 2007: De Golden Globes wordt gezien als de belangrijkste indicator wie de Oscars volgend jaar mee naar huis mogen nemen. De winnaars worden gekozen door de pers van Hollywood. De G…
• Oscar and Lucinda: van roman naar film: Het zijn gouden tijden voor Peter Carey. Zijn roman Jack Maggs (een gewaagde bewerking van Dickens' Great Expectations) liet in de pers veel inkt vloeien en de verfilm…
• And the winner is…: Afgelopen zondag, 25 februari 2007, vond de 79ste oscaruitreiking plaats in het Kodak Theatre in Hollywood. De zaal zat héél vol, er waren veel genomineerden en de ceremonie werd gepresen…
• The curious case of Benjamin Button: Met 13 nominaties voor de Academy Awards is deze film een ongetwijfeld een favoriet voor velen. Een drama dat zich in het verleden afspeelt. Brad Pitt en Cate Blanchett s…

Bronnen en/of referenties

• Met dank aan Universal Pictures
• Meer info: www.universalpictures.be