‘La tête en friche’: een film voor fijnbesnaarde mensen

Een film die de lof zingt van het lezen. Het lijkt een contradictio in terminis, maar het is de (Franse) realiteit. Gérard Depardieu verleende er zijn medewerking aan en het werd een aandoenlijk mooie en gevoelige prent.

Film zet lezen in de schaduw

Men zou het niet verwachten, een film die het lezen centraal stelt. Vaak wordt cinema verweten precies het lezen in de schaduw te stellen. Door zijn aantrekkelijke vorm zou het mensen eerder wegtrekken van het ‘saaie’ lezen. De doorsnee burger verkiest immers het beeld boven de tekst omdat het visuele spektakel directere emoties naar boven haalt dan het psychische genot. Hoewel de fervente lezer het hier helemaal niet mee eens zal zijn, is en blijft het realiteit. Mocht er een studie bestaan die het percentage bioscoopgangers vergelijkt met het aantal bibliotheekbezoekers, ik denk dat het verschil maar al te duidelijk zou zijn.

Een film die het lezen propageert zal dan ook nooit een kaskraker worden niettegenstaande een van de meest vooraanstaande Franse acteurs er de hoofdrol in speelt. Gérard Depardieu, bij het grote publiek vooral bekend als Cyrano de Bergerac (1990), maakte zijn naam binnen het filmwereldje met schitterende films als onder andere ‘Le dernier métro’ (1980), ‘Mon oncle d’Amérique’ (1980), ‘Danton’ (1982), ‘Police’ (1985) en ‘1492: Conquest of paradise’ (1992). In ‘La tête en friche’ schittert hij met zijn imposante verschijning en vertolkt een rol die je niet zo direct van hem verwacht.

De inhoud


‘La tête en friche’ is een roman van de Franse schrijfster Marie-Sabine Roger die door zowel critici als lezers positief werd ontvangen. Hij vertelt het verhaal van de simpele dorpsfiguur Germain met wie door vrienden en dorpsgenoten de draak wordt gestoken maar die zijn goed humeur er niet bij verliest. Als ongewenst en door de dorpsonderwijzer vernederd kind blijkt hij als volwassene een dikke (ook letterlijk) huid gekweekt te hebben en blijft hij zijn groentetuintje met veel zorg en liefde onderhouden.

Op een dag maakt hij op een bank in het park kennis met de gepensioneerde dame Marguerite die in een naburig home verblijft. Zij is een toegewijde lezeres die hem de liefde voor het boek zal bijbrengen. Als ze hem een passage uit ‘La peste’ van Albert Camus voorleest wordt zijn belangstelling gewekt en zo volgen de ontmoetingen elkaar op en sluipen in het taalgebruik van Germain tot grote hilariteit van zijn vrienden citaten van de grote auteurs die hem zijn voorgelezen. Uiteindelijk zal het worstelen met het échte lezen dat hij nooit onder de knie heeft gekregen (‘La tête en friche’ betekent zoveel als ‘ongecultiveerd hoofd’ wat een verband legt met het cultiveren van een tuintje. Als woordspeling verwijst het ook naar ‘terre en friche’ de Franse uitdrukking voor ‘braakland’) omdat het volgens zijn omgeving zijn petje te boven ging, hem boven zichzelf uit tillen zodat hij van luisteraar zelf voorlezer wordt voor de blind wordende Marguerite.

Van braakland naar gecultiveerd land

Aandoenlijk in dit filmische pareltje van regisseur Jean Becker (die in 2007 met ‘Dialogue avec mon jardinier’ een ander intimistisch meesterwerkje uitbracht) is de vriendschap die zich ontwikkelt tussen de ongeletterde klusjesman Germain en de belezen oude dame langs de literatuur om. De kracht van het woord, in Germains leven geïnjecteerd door een vriendelijk oudje met sympathie voor een ruwe bolster met een gouden hart, brengt een artistiek gevoel in de man tot leven dat van in zijn jeugd door moeder en onderwijzer werd onderdrukt. De liefde en het respect die hij zijn hele leven heeft moeten ontberen vindt hij bij Marguerite die hem een surplus van het leven leert kennen dat hij zonder het te weten in zich droeg. 
‘La tête en friche‘ is een film die de kracht van het woord tot onderwerp heeft en aangeeft dat in deze maatschappij waarin het leven zo snel en oppervlakkig verloopt, stilstaan bij het geschreven woord een andere wereld kan doen opengaan. Ergens doet hij terugdenken aan ‘Il postino’, die andere gevoelige film die een eenvoudige postbode de magie van het lezen en de literatuur leert ontdekken.

Een levendige oude actrice


Een speciale vermelding toch voor de bijzonder verfijnde manier waarop Gisèle Casadesus (°1914) de rol van Marguerite invulde. Casadesus is een actrice die een groot deel van haar leven in het theater heeft gespeeld maar ook enkele belangrijke rollen in Franse films heeft vertolkt. Zij ontving diverse belangrijke prijzen waaronder de Molière d’honneur voor haar hele carrière in 2003.