The King's Speech: Oscarwinnaar 2011

Vier Oscars wist The King’s Speech eind februari 2011 in de wacht te slepen. De film toont het aangrijpende verhaal over de durf en doorzettingsvermogen van de Britse prins Albert, de latere koning George VI, die de strijd met zijn gestotter op onconventionele wijze aangaat. Met de steun en vriendschap van zijn spraakleraar Lionel Logue weet hij zich uiteindelijk aan zijn handicap te ontworstelen.

Samenvatting

Bertie
De film speelt zich af in de dertiger jaren van de vorige eeuw, als de dreiging van Hitler in Europa al voelbaar is en het Verenigd Koninkrijk nog een immens rijk is. De in 1895 geboren prins Albert, Bertie voor intimi, kampt met een gebrek: hij stottert. Erg ongemakkelijk voor iemand die verondersteld wordt regelmatig in het openbaar te speechen. Als tweede zoon van de Britse koning George V en diens echtgenote koningin Mary komt Bertie wel niet direct voor troonsopvolging in aanmerking, toch ontkomt hij niet aan bezigheden als het afsteken van radiotoespraken. Gezien de almaar toenemende invloed van de radio als massamedium, wordt dit middel steeds vaker ingezet om de onderdanen tot in de verste uithoeken van het uitgestrekte rijk te bereiken. De toespraken van Bertie lopen echter steevast uit op een fiasco.

Gelukkig weet de prins zich verzekerd van een liefhebbende echtgenote aan zijn zijde: hij is sinds 1923 getrouwd met de nuchtere Elizabeth Bowes-Lyon, die hem door dik en dun steunt. Samen hebben zij twee dochters: Elizabeth (de latere koningin van Engeland) en Margaret. De familie leeft tamelijk rustig, mede vanwege de verlegenheid en het gestotter van Bertie. De vreselijkste therapieën moet hij ondergaan om van zijn handicap af te komen. Kettingroken is toegestaan, het zou zijn strottenhoofd ontspannen, maar om het stotteren de baas te worden moet hij onder meer met een mondvol knikkers een boekpassage luid en duidelijk zien voor te lezen. Dat de vernederende behandelingen geen succes opleveren en enkel een gefrustreerde woede-uitbarsting tot gevolg hebben, ligt dan ook voor de hand.

Stottertherapie bij Logue
Echtgenote Elizabeth besluit buiten de hofkring om elders heil te zoeken. De Australiër Lionel Logue is haar aangeraden, een selfmade logopedist, die onder andere succes heeft geboekt bij de behandeling van door de Eerste Wereldoorlog getraumatiseerde militairen. Direct valt de sterke persoonlijkheid van Logue op; behandeling is enkel mogelijk op zijn voorwaarden, koninklijke hoogheid of niet.
Onwillig brengt Bertie een eerste bezoek aan Logue, die hem direct tutoyeert. De prins weigert hier in mee te gaan en houdt afstand met een formeel ‘dokter Logue’. Het eerste consult is geen succes, de prins ziet de onconventionele en speelse aanpak van Logue niet zitten. Die heeft hem onder andere dwars door de luide klanken van klassieke muziek heen een boekpassage laten voorlezen, iets waar de prins geen enkel resultaat van verwacht. Zonder vervolgafspraak verlaat hij de praktijk van Logue, die hem echter wel een opname van de voorleessessie heeft meegegeven. Bij het afluisteren ervan blijkt naderhand thuis dat de prins zonder haperen door de muziek heen voorleest. Het doet hem besluiten toch met Logue in zee te gaan.

Vallen en opstaan
Gaandeweg, weliswaar met vallen en opstaan, weet de prins zich gesteund door Logue. Zijn luisterend oor naar de kwellingen en aandoeningen uit zijn jeugd, gecombineerd met ontspannings- en losmaakoefeningen en een beroep op zijn zelfvertrouwen beginnen hun vruchten af te werpen. Gelukkig maar, er doen zich onverwachte ontwikkelingen voor, waarbij Bertie van zich zal moeten laten horen.
Zijn vader, koning George V, sterft en wordt opgevolgd door Bertie’s broer Edward. Koning Edward VIII heeft echter heel andere zaken aan zijn hoofd dan het koningschap. Zijn hoofd en hart zijn bij zijn verhouding met Wallis Simpson, een Amerikaanse die al twee maal gescheiden is en met wie hij in het huwelijk wil treden. Haar beide exen zijn nog in leven en dat feit maakt het ongehoord dat zij met de Britse vorst gaat trouwen. Als Edward de keuze krijgt tussen het koningschap en zijn geliefde, kiest hij voor die laatste, waarmee hij binnen het jaar na zijn troonsopvolging koning af is. Zo wordt de verlegen, stotterende Albert alsnog en tegen zijn zin koning van het Verenigd Koninkrijk.

Koning George VI
Zijn voornaam Albert wordt, gezien de ontwikkelingen in Duitsland, minder geschikt geacht: te Duits. Dus wordt gekozen voor George, zijn vierde voornaam. Hiermee wordt Bertie koning George VI. Tijdens de kroning in 1937 zal hij worden bijgestaan door Lionel Logue. Het vertrouwen van de koning in zijn spraakcoach krijgt echter eerst nog een knauw. In hofkringen is uitgelekt dat Logue geen formele opleiding als spraakleraar heeft genoten, iets waar men de koning maar al te graag deelgenoot van maakt. Nadat een misverstand hierover door beide mannen uit de wereld is geholpen, kan de vriendschap tussen de twee niet meer kapot.

Toch is het stotterprobleem nog niet verholpen. Wanneer Engeland in 1939 de oorlog verklaart aan Duitsland, is het nodig dat de koning zijn onderdanen op zeer korte termijn via de radio krachtig toespreekt. Met de steun van Logue lukt dat uiteindelijk overtuigend; hij heeft de koning een stem gegeven, de toehoorders zijn sprakeloos. Een opgeluchte en trotse George VI noemt na dit optreden zijn spraakleraar voor het eerst ‘My friend', Logue noemt hem na dit vorstelijke optreden – eveneens voor het eerst – ‘Your Majesty’.

De aftiteling van de film meldt dat koning George VI in 1944 een hoge koninklijke onderscheiding aan Logue toekent. Bij al zijn toespraken in de oorlog is George begeleid door Logue, de twee zijn altijd goed bevriend gebleven.

Filmfeitjes

The King’s Speech is een Britse speelfilm, uitgebracht in november 2010. De regie was in handen van Tom Hooper. De hoofdrollen worden vertolkt door Colin Firth (onder andere bekend van de tv-serie Pride and Prejudice en de speelfilms over Bridget Jones) als Berthie / koning George VI. Helena Bonham Carter speelt zijn echtgenote, de Australiër Geoffrey Rush is de Australische spraakcoach Lionel Logue.

De film kent veel muzikale momenten, waaronder veel klassieke. Tijdens de belangrijke radiotoespraak van George VI op het eind van de film is een thema uit de zevende symfonie van Beethoven te horen. Bijna alle scènes spelen zich binnen af, op wat mistige autoritten na. Bij een doorbraak in de therapie – net na het overlijden van zijn vader – besluit Logue om met Bertie buiten een luchtje te scheppen, het vormt een keerpunt in de relatie tussen de spraakdocent en zijn koninklijke leerling. Ook het slot van de film is – na de bevrijdende spraakdoorbraak van de vorst – op de buitenwereld gericht. De koning heeft de felicitaties voor zijn toespraak in ontvangst genomen en laat zich, samen met zijn gezin, op het balkon door zijn onderdanen toejuichen.

Tijdens zijn voorbereiding op zijn stotterrol werd Firth intensief begeleid door… een spraakcoach. Die vervulde zijn taak zo goed, dat het de acteur in het dagelijkse leven af en toe moeite kostte om zonder gestotter te spreken. Het effect van die training mag er wezen: als toeschouwer zit je op de punt van je stoel in de hoop dat Bertie / George zonder stamelen uit zijn woorden komt.
Het is niet enkel kommer en kwel, de film kent ook zijn humoristische momenten. Komisch is het als Bertie, aangemoedigd door Logue, het 'F-woord' eruit moet gooien. Aanvankelijk moeizaam – de koninklijke stiff upper lip speelt hem parten – maar later dansend en vol overtuiging barst hij los.

Naast een menselijk drama is de film tevens een historisch document over de perikelen aan het Britse hof en in de regering in de jaren vlak voor de Tweede Wereldoorlog. Zo zien we onder andere Churchill zijn opwachting maken, die met een kwinkslag de angst van de koning voor de radiomicrofoon probeert weg te nemen.

De Amsterdamse theatergroep Theater Nomade wist de toneelrechten te verwerven en zal in het najaar van 2012 met een theaterbewerking van de film op tournee gaan.

Oscar-uitreiking 2011

Nog voor de Oscaruitreiking sleepte The King’s Speech al diverse prijzen in de wacht. Zo kreeg Colin Firth onder ander de Golden Globe voor beste acteur. De film was voor de 83ste uitreiking eind februari 2011 met twaalf Oscars genomineerd. Het werden er uiteindelijk slechts vier, maar wel heel belangrijke: die voor beste mannelijke hoofdrolspeler ging naar Colin Firth, ook won de film een Oscar voor beste regisseur, beste film en beste originele script. Hiermee scoorde de film de hoogste ogen tijdens de uitreiking van 2011.