Hoe vind ik de noten op mijn gitaar?

Als beginnend gitarist is het niet gemakkelijk om wijs te worden uit de wirwar van snaren, akkoorden, en noten. Een gitaar heeft zes snaren die niet allemaal op dezelfde afstand van elkaar liggen. Er zijn ezelsbruggetjes om de volgorde van de snaren te onthouden. Wil je als gitarist vooruit, dan zul je alle noten op het fretboard moeten kennen. Dit lijkt een gigantische opgave, maar na eventjes studeren is het zo te leren. Het herkennen van patronen is van belang bij het leren van toonladders.

De zes snaren

De zes snaren op een gitaar zijn genaamd (van laag naar hoog): E, A, D, G, B, E. Deze volgorde kan men onthouden aan de hand van het volgende ezelsbruggetje: Een Aap Die Geen Bananen Eet. Of: Eet Alle Dagen Grote Borden Erwtensoep.
Naast deze 'gewone' stemming kent men de open D stemming: D, A, D, F#, A, D (of de open G-stemming: D, G, D, G, B, D. Of: De Griet Die Geen Bh Draagt), maar deze zijn voor een beginnend gitarist niet echt van belang om te kennen.

De noten op het fretboard

De gitaar heeft een body, een hals, en een kop. De snaren zijn bevestigd aan de brug (op de body) en lopen via de kam naar de stemknoppen aan de kop. In de hals liggen kleine metalen strips verzonken, de zogenaamde frets. Door de frets is het mogelijk om tonen of noten te maken. Een snaar wordt ingedrukt juist achter een fret, zodat de snaar als het ware verkort wordt. Voor elke noot die op een snaar kan worden gespeeld, is er een fret gemonteerd. Voor elke fret wordt er dus in feite met een andere snaarlengte een toon gemaakt. Fret een tot en met twaalf frets leveren de twaalf noten van een octaaf. In totaal hebben we dus 6 maal 12 is 72 noten voor de eerste twaal frets. Dit lijkt vrij onoverzichtelijk, maar alle noten kunnen eenvoudig geidentificeerd worden wanneer men alle noten op de E-snaar kent. Daarvan leiden we alle andere noten af. Een open snaar wrodt als volgt genoteerd: [0]. De hoogte van een fret wordt aangegeven door: [fretnummer].
Bekijken we de dikste snaar, de E-snaar, dan zijn de twaalf noten op deze snaar de volgende:
De volgende snaar is de A-snaar. In feite is de A-snaar gelijk aan de 5e noot op de E-snaar. Vanaf daar kunnen we gewoon doortellen: A[0], Bb[1], B[2], C[3], C#[4], D[5], Eb[6], E[7], F[8], F#[9] ,G[10] ,G#[11], A[12].
Hetzelfde geldt voor de volgende twee snaren, de D-snaar en de G-snaar. De D is gelijk aan de 5e noot op de A-snaar. De G is gelijk aan de 5e noot van de D-snaar. De B is gelijk aan de 4e noot van de G -snaar, en de hoge E-snaar is gelijk aan de 5e noot van de B-snaar. De afstanden tussen de snaren moeten dus voor een gitarist gesneden koek zijn.
We kunnen dus stellen dat de 1e twaalf noten op de 6 snaren als volgt gerangschikt zijn:

• E-snaar: E[0],F[1],F#(Fis)[2],G[3],G#(Gis)[4],A[5],Bb(Bes)[6],B[7],C[8],C#(Cis)[9],D[10],Eb(Es)[11],E[12].
• A-snaar: A[0],Bb[1],B[2],C[3],C#[4],D[5],Eb[6],E[7],F[8],F#[9],G[10],G#[11],A[12]
• D-snaar: D[0],Eb[1],E[2],F[3],F#[4],G[5],G#[6],A[7],Bb[8],B[9],C[10],C#[11],D[12]
• G-snaar: G[0],G#[1],A[2],Bb[3],B[4],C[5],C#[6],D[7],D#[8],E[9],F[10],F#[11],G[12]
• B-snaar: B[0],C[1],C#[2],D[3],Eb[4],E[5],F[6],F#[7],G[8],G#[9],A[10],Bb[11],B[12]
• E-snaar: E[0],F[1],F#[2],G[3],G#)[4],A[5],Bb[6],B[7],C[8],C#[9],D[10],Eb[11],E[12]

Akkoorden

Een akkoord is een greep op de gitaar, waarbij drie of meer noten tegelijkertijd worden gespeeld. Akkoorden kunnen overal op de gitaar worden gespeeld; de rangschikking van noten zoals boven beschreven geeft aan dat de noten zich herhalen op de verschillende snaren. Als beginnend gitarist leert men de zogenaamde open akkoorden; deze grepen bevinden zich allemaal dicht bij de kam en gebruiken één of meer open snaren. Als voorbeeld nemen we het A-majeur akkoord (tablatuur notatie):
-------0--------
-------2--------
-------2--------
-------2--------
-------0--------
-------x--------
Dit akkoord bestaat uit de grondtoon (A), de grote terts (C#), en de kwint (E). Als we bedenken dat deze noten zich overal op de gitaar bevinden dan moet het ook mogelijk zijn het A-akkoord op andere plaatsen op het fretboard te maken. Men noemt dit ook wel een omkering van het akkoord. Hoewel de noten hetzelfde zijn, zit het verschil in de hoogte en de klankkleur van de gebruikte noten. Voorbeelden van alternatieven voor het open A-akkoord zijn:
--------0--------
--------5--------
--------6--------
--------7--------
--------0--------
--------x--------
of:
--------x--------
-------10--------
--------9--------
--------7--------
--------0--------
--------x--------
of:
-------x---------
-------10--------
--------9--------
-------11--------
-------12--------
-------x----------
en het barré akkoord:
--------5---------
--------5---------
--------6---------
--------7---------
--------7---------
--------5---------

Toonladders

Voor toonladders geldt hetzelfde; een toonladder die dichtbij de hals wordt gespeeld kan in feite herhaald worden op andere plaatsen op het fretboard. Het enige verschil in de gebruikte noten is de toonhoogte en de klankkleur. Als voorbeeld nemen we de A-majeur toonladder; normaliter wordt deze ladder als volgt geleerd:
-----------------------------------------------------------------------------------4------5-----
-----------------------------------------------------------------------5-----7------------------
--------------------------------------------------4-----6-----7--------------------------------
----------------------------4-----6-----7------------------------------------------------------
-----------4----5----7-------------------------------------------------------------------------
--5---7-----------------------------------------------------------------------------------------

Het eerste alternatief voor een dergelijke ladder is om al deze noten op de A-snaar zelf te spelen:
---0---2---4---5---7---9---11---12---14---16---17---19---21----

Ook kan een dergelijke progressie op een andere willekeurige snaar gespeeld worden. Pakken we bijvoorbeeld de G-snaar:
---2---4---6---7---9---11---13---14---16---18---19---21----

Het kan ook van belang zijn om schuin naar boven te spelen over het fretboard:
------------------------------------------------------------------------------------------------------9-----10-----12----14-----16-----17--
--------------------------------------------------------------------------------9-----10-----12-----------------------------------------------
-----------------------------------------------------6-----7-----9----11----------------------------------------------------------------------
------------------------2----4-----6----7-----9-----------------------------------------------------------------------------------------------
----0---2---4----5-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Al met al gaat het erom dat de patronen herkend worden op de verschillende plekken op het fretboard. Een gitarist die dit beheerst zal tijdens het soleren de keuzevrijheid vergroten om noten en loopjes te kunnen spelen waar hij/zij wil. Als voorbeeld de volgende lick:
---------------0--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------------------------10--10---10----------
------------------------------------------------------------------------------------------------------------11--11----9----------
------4 / 6--------6 / 4----2-----------2------------------2--------------------------------2------------12--12---11---------
--0--------------------------------4----------4------2-----------4-------2--------3^4-------------0----------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Succes!

Lees verder

• Eenvoudige muziek theorie
• Muziek theorie, het interval
• Een vergelijking van gitaristen