Mexicaanse muziek: mariachis

Iedereen heeft ze al ooit eens gezien op foto of in een film. Een groepje zangers in traditionele Mexicaanse klederdracht, met de typische sombrero. Met een gitaar en vrolijk zingend. Dat zijn ze, de mariachis. Iets meer over hun oorsprong, hun gewoonten, hun kledij en hun muziek.

Oorsprong

Over de oorsprong van het woord "mariachi" bestaan verschillende theorieën. Een eerste is dat het woord mariachi zou afkomstig zijn van het Franse mariage. Deze kleine rondtrekkende orkestjes zouden ontstaan zijn in Guadalajara (in de staat Jalisco) rond 1861, toen de Fransen een interventie deden in Mexico, onder bevel van Napoleon III. De francofiele bourgeoisie van Guadalajara huurde deze zingende en rondtrekkende Mexicanen in om hun huwelijksfeesten op te luisteren.
Deze versie wordt vaak afgedaan als de versie voor de toeristen, want specialisten zijn het woord mariachi al veel eerder tegengekomen, in een document dat werd opgesteld lang voor de komst van de Fransen. Volgens anderen zou het woord zijn oorsprong hebben in een indiaans woord voor het hout waarmee planken werden gemaakt waar op gedanst werd. Hoe het ook zij, meestal zullen de mariachis beweren dat ze afkomstig zijn uit Guadalajara, zelfs al zijn ze dat niet! Het populairste mariachi-ensemble komt uit Jalisco: Mariachi Vargas de Tecalitlan. Dit ensemble werd uitgenodigd om in Mexico-stad te komen zingen tijdens de inhuldiging van president Lazaro Cardenas (1934 - 1940). Door dit optreden raakte de muziek over het hele land bekend en nu kent het heel veel succes, ook buiten de landsgrenzen van Mexico. Zo nam bvb. Linda Rondstadt in 1987 "Canciones de mi padre" op, een album met Mexicaanse mariachimuziek.

Outfit, instrumenten en dans

Kledij
Traditionele mariachis dragen het kostuum van de charros. Het is de outfit die de Mexicaanse grootgrondbezitters droegen wanneer ze paardreden. Een grote sombrero met omgebogen rand, al dan niet met goud of zilver bestikt, een bolero-vestje met veel borduursel en een wit hemd met veel franjes. Verder een gote strik in de vorm van een vlinderdas. Daaronder een zwarte, strakke broek en laarzen met hoge hakken. In de broek een brede, leren riem met daarop taferelen van paarden en charros. De knopen op het hemd worden bontonaduras genoemd, die op de broek mancuenas. In de mouwen van het hemd draagt men ook nog eens manchetknopen. Vroeger waren al deze knopen van goud of zilver. Nu ziet men groepjes die minder opvallend gekleed zijn. Gewoon een donkere broek, een hevig gekleurd hemd en een strooien hoed. Mariachis zijn meestal mannen, maar soms kan het toch eens gebeuren dat er een vrouw tussen zit. In plaats van de traditionele sombrero zal zij bloemen op het hoofd dragen of een haarband.

Instrumenten
Hun instrumenten bestaan uit gitaren, maar dan wel het kleine exemplaar, violen, trompetten, fluiten en soms harpen. Een traditionele banda bestaat uit een zanger en drie muzikanten: een vioolspeler, een gitarist en een trompettist.

Dans
Deze muziek wordt niet alleen gezongen en gespeeld, maar er wordt ook duchtig op gedanst. De klank van de mariachimuziek wordt "son" genoemd. Zo heb je de "son jaliciense", de "son jarocho" en de "zapateado". Hiermee verwijst men naar het stampen met de hakken van de laarzen op de houten vloer om zo het rythme aan te geven. Ook de huapango en de huasteco worden op een houten vloer gedanst. Deze vormen komen meer voor in het Noorden van Mexico en de muzikanten begeleiden zichzelf ook met een fluit in deze muziekvormen. De huapango wordt gedanst in twee rijen. De benen en de voeten vormen de danspassen, het bovenlijf wordt stijf gehouden. Het gaat er heel heftig aan toe en sommige dansers zetten zelfs een glas water op hun hoofd om hun behendigheid te tonen.

Muziek

Mariachis bezingen enerzijds de heroïsche daden van bandidos en verraders, de onafhankelijkheidsstrijd en de revolutie, anderzijds romantische situaties. Deze droevige klaagliederen of corridos gaan over passie, dood of moed maar steeds doorspekt met een flinke dosis nostalgie. De corridos zijn de geschiedenis van Mexico in liedjesvorm. Sommige van deze deuntjes zijn de hele wereld rondgegaan. Denken we maar aan "La Cucaracha" of "La Adelita", of nog aan "La Paloma" of "La Llorona". Zoals gezegd kunnen deze deuntjes heel vrolijk of heel droevig zijn. Het kunnen polka's zijn, of mazurka's of walsen. Voor verlovingen en feesten voor mensen die met pensioen gaan zal men vaak "Las Golondrinas" ten berde brengen. Verjaardagen worden opgeluisterd met "Las Mananitas". Hiervoor bestelt men een groepje mariachi's die het liedje dan gaan brengen onder het raam van de jarige, liefst zo vroeg mogelijk! Maar ook liefdesliedjes worden wel eens onder het raam van de geliefde gezongen. Het is dus niet ongewoon om een mariachiband op klaarlichte dag tegen te komen in straten en steegjes. In Mexico-stad komt men ze vaak tegen op de Plaza Garibaldi. Maar ze kunnen u ook een serenade komen brengen wanneer u met een bootje rondvaart in de tuinen van Xochimilco, ten zuiden van Mexico-stad. In Jalisco zitten de muzikanten vaak op een kruik gemaakt uit gedroogde modder. Het liedje "Guadalajara" beschrijft de stad, zijn bezienswaardigheden en de omgeving.