Algemene geschiedenis van de muziek: Renaissance

De muziek in de Renaissance verschilt van de Middeleeuwen doordat er diepte in de muziek komt door ontwikkeling van meerstemmigheid, composities buiten de kerk en instrumentatie.

Vocale muziek

Niet anders dan in de Middeleeuwen blijft in de Renaissance de kerk de belangrijkste werkgever voor componisten. Er zijn grootse vocale composities die a capella (zonder begeleiding) worden gecomponeerd. Deze composities worden op basis van de teksten van het ordinarium (de vaste gezangen van de mis in de kerk, zoals Kyrie, Agnus Dei, Sanctus en Gloria) gemaakt. De vocale composities worden verdeeld over vier stemmen, namelijk: sopraan, alt, tenor en bas. Al deze stemmen worden gezongen door jongens en mannen aangezien de vrouwen nog niet mogen zingen in de kerk.

Voor hun meerstemmige missen gebruiken componisten als melodisch materiaal bestaande liederen, zoals gregoriaanse gezangen of volksdeuntjes. Deze manier van componeren noemen we cantus firmus. Vervolgens laat de componist alle vier de stemmen motieven zingen die in het bestaande lied of deuntje zitten terugkomen. Dit wordt door middel van imitatie gedaan, dus de stemmen doen elkaar na. Bij lang imiteren wordt dit een doorimitatie genoemd. Een interessantere en moeilijkere vorm van imiteren is een canon, waar alle stemmen net na elkaar zingen. Ook wordt er vaak met stemparen gewerkt. Twee stemmen (bv. De alt en sopraan) gaan dan samen en vormen zo een paar tegenover twee andere stemmen (bv. De tenor en bas).
In de renaissance worden de intervallen tertsen en sexten veel gebruikt, hierdoor krijg je akkoorden die veel voller en rijker klinken dan de open kwinten uit de Middeleeuwen.

Een ander vocaal werk dat gebruikt wordt voor de kerk is een motet. Een motet is een Bijbeltekst die op muziek is gezet. In een motet gebruikt de componist, net zoals bij de mis, imitatie, canon en stemparen. Het verschil is dat een motet korter is. In het motet wordt gebruik gemaakt van tekstuitbeelding, dat wil zeggen dat een componist de muziek probeert te componeren die goed bij de sfeer en lading van de tekst past. Bijvoorbeeld een dalende melodie als het gaat over het lijden en sterven van christus, of een stijgende melodie als hij ten hemel vaart.

Een madrigaal is een vocale compositie voor buiten de kerk. Kenmerken zijn dat het een wereldlijk stuk is en dat de tekst altijd Italiaans is. Madrigalen worden tijdens de Renaissance vaak aan het hof gezongen. Het biedt amusement op hoog niveau. Wat de teksten betreft worden vaak gedichten van beroemde schrijvers gebruikt. In de muziek wordt de tekst zo goed mogelijk uitgebeeld. Componisten experimenten hier veel met dissonante, ‘vage en vreemde’ harmonieën, die in de kerk verboden zijn.

Het Chanson is de vereenvoudigde versie van het madrigaal. Verschil is ook dat het Chanson Frans is. In beide soorten wisselen polyfonie (meerstemmigheid) vaak af met homofonie (eenstemmigheid). In homofone stukjes hebben alle stemmen vrijwel hetzelfde ritme en dezelfde tekst tegelijkertijd.

Instrumentale muziek

Wat betreft de instrumentale muziek wordt er aanvankelijk weinig voor instrumenten gecomponeerd. Dit komt doordat God één instrument heeft geschapen voor de mens, namelijk de stem. Alle andere instrumenten worden gezien als slappe aftreksels van het ‘goddelijke instrument’.

Des al niettemin worden er toch instrumenten gebruikt, denk bijvoorbeeld aan een orgel in een kerk! Ook worden andere instrumenten bespeeld zoals, trombones, zinken, viola da gamba's en kromhoorns. Als deze instrumenten gebruikt worden, gebruiken ze vaak de muziek die bedoelt was voor een vocaal werk. Later in de Renaissance worden muziekinstrumenten populairder en komt er dus ook meer instrumentale muziek, meestal gecomponeerd om op te dansen. In Europese hoven zijn de pavane en de gaillarde een tijd lang heel populair. De pavane en gaillarde is een tweedelig stuk. Het begint met de pavane, dit wordt statig gespeeld in een tweedelige maat. Deze wordt direct gevolgd door de gaillarde. De gaillarde heeft dezelfde melodie als de pavane, maar nu in een driedelige maat en een heel stuk sneller.

Lees verder

• Algemene geschiedenis van de muziek: De Middeleeuwen
• De ontdekking van Amerika door de Vikingen (saga)
• Is Sinterklaas de Germaanse god Wodan?
• Noorse mythologie: schepping van mens en werelden
• Germaanse symboliek: Mjöllnir (Hamer van Thor)