Film En Video en Stripfiguur

Geschiedenis van de tekenfilm

Infoteur: Staal

Geschiedenis van de tekenfilm

De leuke figuurtjes op de tekenfilms, bij miljoenen mensen over de hele wereld populair, ontstonden al vrijwel tegelijk met de eerste films in het begin van de vorige eeuw. In dit laatste artikel van deze special over de geschiedenis van de film natuurlijk aandacht voor de grote betekenis van Walt Disney als icoon op dit terrein. Ook beschrijven we de totstandkoming van een tekenfilm in al zijn facetten.


De eerste tekenfilms

J. Stuart Blackton tekende de eerste Amerikaanse cartoons bestemd voor films in 1906: Humorous Phases of Funny Faces - geen opwindende titel. In 1909 kwam Winsor McCay met Little Nemo en daarmee begon het gebruik van komische strips voor tekenfilms. Pas in 1913 werden voor het eerst in de bioscooptheaters tekenfilms vertoond, nl. die van J.R. Bray onder de titel Colonel Heeza Liar.

Walt Disney

Walt Disney (1901-1966) begon in 1923 met een reeks gebaseerd op Alice in Wonderland, waarin hij de prentjes combineerde met een levende Alice. Disney was bijna steeds de eerste die iets nieuws bracht in de tekenfilm en zijn karikatuurstijl heeft grote invloed gehad op de cartoontekenaars overal ter wereld. In 1928 voegde hij voor het eerst geluid toe aan zijn tekenfilm Steamboat Willie. Maar nog veel belangrijker voor miljoenen kinderen is dat in Steamboat Willie voor de eerste maal de meest populaire tekenfilmfiguur verscheen: Mickey Mouse. De eerste getekende speelfilm van Disney, Sneeuwwitje en de Zeven Dwergen, verscheen in 1938. De produktie had jaren in beslag genomen en werd in dertien talen vertaald. In 1932 kreeg Disney zijn eerste oscar voor de Mickey-films. Er zouden er nog vele volgen. Het bleef niet bij tekenfilms. Uit zijn studio's in Los Angeles rolden later ook speelfilms, (natuur)documentaires en tv-series. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg hij z'n eigen tv-shows en in 1955 kwam een droom in vervulling: het eerste grote pretpark in Californië, Disneyland, met attracties, winkels, tentoonstellingen, restaurants en hotels. Daarna volgden nog meer pretparken met o.a. het ons bekende Disneyland Parijs.

Ontwikkeling van een tekenfilm

Het maken van een tekenfilm is een ingewikkeld en tijdrovend bedrijf. Eerst maakt de ontwerper ruwe schetsen op een groot bord. Dan komen de musicus, de mensen van de lay-out, artiesten en tekenaars bij elkaar. Zij zorgen voor de muziek, de klankeffecten en het achtergronddecor voordat de tekenaar de actie van de figuren begint te schetsen. Dit is nodig, omdat anders alles in het honderd zou lopen. De tekenaar moet ook weten hoeveel schetsen hij moet maken voor de dialoog. Men kan uitrekenen dat de tijd die verloopt als één van de neefjes roept "Oom Donaaaald!" gelijk is aan de tijd waarin 60 opnamen door de camera gaan. Dan maakt de tekenaar 60 bijna identieke tekeningen in een reeks, die alle verschillende lippen- en lichaamsbewegingen van Oom Donald en zijn neefje vertonen.

Aan het maken van een tekenfilm komen tal van mensen te pas. De tekenaars werken op tekenborden die van onderen verlicht zijn, zodat ze na voltooiing van iedere tekening een nieuw blad op de vorige kunnen leggen en dan aan de volgende beginnen. De tekeningen mogen elk maar een ietsje verschillen om de bewegingen vloeiend te laten verlopen. Want als een tekenfilm wordt afgedraaid, lopen er per seconde 24 beelden langs de lens. Als de hele reeks is goedgekeurd, worden de tekeningen overgebracht op celluloid. Aan de ene kant worden de tekeningen met pen en inkt aangebracht en aan de andere kant worden ze gekleurd. Dan wordt elke celluloidstrook voorzien van de juiste achtergrond en gefotografeerd. Geen wonder dat de vervaardiging van Sneeuwwitje Walt Disney vier jaren kostte. De hele film besloeg nl. bijna een half miljoen tekeningen. Dit proces wordt overigens als regel in zoverre vereenvoudigd dat niet elk beeldje helemaal opnieuw wordt getekend, maar dat voor de vaste elementen een basistekening wordt gebruikt. De bewegende elementen (b.v. ogen, mond, benen) worden dan telkens in de vereiste stand op de vaste elementen (b.v. rest van het figuurtje, achtergrond) gemonteerd.

Disney als voorbeeld

Nog altijd volgen veel makers van tekenfilms in hun verhalen en hun tekenstijl het voorbeeld van Walt Disney, maar men heeft uiteraard ook nieuwe wegen ingeslagen. De Duitser Oskar Fischinger, de Brit Len Lye en de Canadees Norman McLaren maakten abstracte tekenfilms en schilderden soms rechtstreeks op filmstroken, zonder een camera te gebruiken. Richard Williams is één van de vele regisseurs in Engeland die cartoons tekent waarin hij kritiek op de maatschappij uit. Tsjechië werd beroemd om zijn poppenfilms. De bekendste naam is Jiri Trnka. Ook in andere Europese landen zijn goede tekenfilms gemaakt. Uit ons land verdient Marten Toonder (Ollie B. Bommel-strips) een vermelding. De tekenfilms, gebaseerd op zijn licht maatschappijkritische strips, hebben nooit de waardering gekregen die zijn stripverhalen ten deel vielen.

De laatste jaren wordt er steeds meer gebruikt gemaakt van de computer om op elektronische wijze tekenfilms te maken. Maar welke techniek ook gebruikt wordt en of hun boodschap nu ernstig, satirisch of humoristisch is, de tekenaars en cineasten hebben de creatieve mogelijkheden nog lang niet uitgeput.
© 2008 - 2010 Staal, gepubliceerd in Film en Video (Muziek en Film) op 22-01-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen


Reageer op het artikel "Geschiedenis van de tekenfilm"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.