InfoNu.nl > Muziek en Film > Instrumenten > Pianoforte voorloper piano en vleugel

Pianoforte voorloper piano en vleugel

De pianoforte (ook fortepiano genoemd) is tussen 1698 en 1709 uitgevonden door instrumentenbouwer Bartolomeo Cristofori uit het Italiaanse Florence. Het instrument is ook bekend onder de Duitse naam Hammerklavier in welke naam meteen het grote verschil duidelijk is tussen de pianoforte en zijn voorganger het klavecimbel. Door diverse ontwikkelingen is de pianoforte uitgegroeid tot de tegenwoordige piano en vleugel waarbij de snaren kruislings over elkaar liggen en ook de speeltechniek sterk is verbeterd. Overigens is een belangrijk verschil tussen een piano en een vleugel dat bij de piano de snaren rechtopstaand en bij de vleugel liggen zijn opgesteld.

Aangeslagen met hamertjes

Terwijl bij het klavecimbel de snaren worden aangetokkeld door een mechaniek met ganzenpen worden bij de pianoforte de snaren aangeslagen met een hamertje. Een ander groot verschil met het klavecimbel is dat door het aanslaan de toonsterkte kan worden beïnvloed wat in de naam pianoforte tot uitdrukking komt. Er kan zowel piano (zacht) als forte (sterk) op worden gespeeld. Bij de eerste pianofortes waren de hamertjes bespannen met hard leer. Later werden de koppen van de hamertjes gemaakt van samengeperst vilt wat een rondere en zangerige toon opleverde.

Instrumentenbouwer Bartolomeo Cristofori: van klavecimbel tot pianoforte

Cristofori was aanvankelijk vooral bekend als bouwer van klavecimbels en spinetten. In 1690 verhuisde hij van Padua naar Florence waar hij voor Ferdinando de' Medici ging werken. Daar bouwde hij het instrument dat de voorloper van de piano en vleugel zou worden en noemde het klavecimbel che fà il piano e il forte. Die naam werd later afgekort tot pianoforte. Het instrument werd ook wel cembalo a martelli genoemd wat vertaald vanuit het Italiaans hamerklavier betekent. Vandaar ook de Duitse naam Hammerklavier.

Beoordeling door grote componisten

Op het moment dat zijn werkgever Ferdinando de' Medici in 1713 overleed had Bartolomeo Cristofori vier pianofortes gebouwd. Dertien jaar later bezat de pianoforte een aantal eigenschappen van de huidige piano met uitzondering van onder meer het metalen frame waardoor de snaarspanning nog niet zo groot was dat ook fortissimo (zeer sterk) kon worden gespeeld. Componisten en bespelers als Corelli, Händel en Scarlatti kwamen het instrument uitproberen. Een groot aantal componisten hebben hun zogenaamde pianowerken eigenlijk gecomponeerd voor de pianoforte.

Doorontwikkeling van pianoforte

Het principe van het mechaniek van Cristofori werd later door de Duitser Gottfried Silbermann uitgewerkt waarbij de hamer door een opstotertechniek tegen de snaar slaat. In verschillende landen werd die opstotertechniek doorontwikkeld totdat in Frankrijk het nu nog steeds toegepaste repetitiemechaniek ontstond dat in 1822 ontworpen is door de Parijse Sébastien Érard. Door de opstotertechniek kon een toon snel herhaald worden.

Kruissnarig en gietijzer

Weer een belangrijke stap in de ontwikkeling was de uitvinding van de kruissnarige piano door Steinway & Sons die vanaf 1855 algemeen werd ingevoerd. Uiteindelijk werd het houten raamwerk vervangen door een gietijzeren raam. Door dat raam konden de snaren op een veel grotere spanning worden gebracht dan bij de voorafgaande houten frames. De trekkracht van alle snaren samen is momenteel ongeveer 18.000 kilo.

Vleugel of vleugelpiano

Een vleugel is eigenlijk een piano die zodanig is geconstrueerd dat de snaren niet staand maar liggend zijn opgesteld. De naam vleugel verwijst naar de vorm van het instrument waarbij de ligging van de snaren uitgangspunt is en gezamenlijk passen in een kast die de vorm van een vleugel heeft. Een completere naam zou eigenlijk vleugelpiano zijn zoals het instrument ook wel eens wordt genoemd. De snaren van een vleugel zijn vaak veel langer dan die van de piano waardoor vleugels die in concertzalen worden gebruikt meer dan drie meter lang kunnen zijn.

Lees verder

© 2011 - 2017 Rickandie, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Pianomation QRS systeem – wat is dat?Pianomation QRS systeem – wat is dat?Het QRS pianomation systeem is naast de silent piano de nieuwste ontwikkeling op het gebied van piano’s. Een piano of vl…
Digitale piano kopen – waarop moet je letten?Digitale piano kopen – waarop moet je letten?Bent u van plan een digitale piano te kopen? Voor uzelf of voor een familielid? Dan moet u wel met verschillende zaken r…
Onderhoud van een piano, hoe en wat?Onderhoud van een piano, hoe en wat?Om uw speelplezier te behouden is onderhoud aan uw piano erg belangrijk. Gelukkig vraagt een piano slechts zeer beperkt…
De Avant Grand Hybride piano en vleugel van YamahaIedere pianist, zowel professioneel als amateur, kent wel het probleem; je wilt graag spelen maar je huisgenoten of bure…
Piano of vleugel kopen – waarop moet je letten?Piano of vleugel kopen – waarop moet je letten?Als u van plan bent een piano of vleugel aan te schaffen, moet u met enkele zaken rekening houden. Een piano of vleugel…
Bronnen en referenties
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Fortepiano_(instrument)

Reageer op het artikel "Pianoforte voorloper piano en vleugel"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Rickandie
Laatste update: 12-04-2016
Rubriek: Muziek en Film
Subrubriek: Instrumenten
Special: Muziekinstrumenten
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!