Muziekinstrumenten bij capoeira

Muziek is een essentieel onderdeel van het capoeira-spel. De instrumenten die hiervoor gebruikt worden, zijn niet de klassieke, welgekende instrumenten, maar wel de berimbau, de atabaque, de pandeiro, de agogo,... Instrumenten die de moeite lonen om eens va naderbij bekeken te worden.

Bij de opbouw van het capoeira-spel begint de hooftberimbau altijd als eerste met spelen. Daarna vallen de andere berimbaus in, en pas daarna de andere instrumenten. De hoofdberimbau geeft het ritme aan dat alle andere instrumenten moeten volgen en waarop ze steeds moeten terugvallen. De ritmes zijn steeds afro-braziliaans van aard en kunnen ook van zang vergezeld worden.

Berimbau

Een berimbau is een snaarinstrument dat de vorm heeft van een grote boog waar een kalebas (cabaça) aan bevestigd wordt die dient als klankkast. Het bestaat uit een houten stok (verga) waar één metalen snaar (arame) aan bevestigd wordt. Het hout is afkomstig van de aracá, de gabrioba of biriba boom en mag volgens de overlevering enkel bij volle maan gekapt worden.

Tegen de snaar wordt met een stokje (batuta of baqueta) getikt. De toonhoogte wordt bepaald door een steen (pedro of dobrão) tegen de snaar te houden. Ook al lijkt het bespelen van een berimbau op het eerste zicht simpel, het vergt toch enige oefening om meerdere ritmes en tonen uit het instrument te kunnen toveren. Meestal wordt er met verschillende berimbaus samen gespeeld. De berimbau is één van de belangrijkste muziekinstrumenten bij capoeira en wordt symbolisch beschouwd als “beschermer”.

Er zijn drie verschillende soorten berimbaus:

• Gunga: de bas die gebruikt wordt voor basisritmes
• Medio: wordt ook gebruikt voor basistonen die af en toe afgewisseld worden met drie andere tonen die kunnen geproduceerd worden door een berimbau
• Violo: de hoge berimbau die gebruikt wordt voor de solo. Hiermee worden variaties gemaakt op het basisspel van de ‘gunga’ en de ‘medio’.

Atabaque

Een atabaque is een grote houten trom die naargelang het ritme van het spel sneller of trager bespeeld wordt. Bij capoeira regional ligt het ritme veel hoger dan bij de capoeira Angola en wordt er vier keer in plaats van twee maal geklopt per maat.
Meestal is er maar één atabaque tijdens het spel.

Pandeiro

Een pandeiro is een tamboerijn die het tromgeluid ondersteunt. De pandeiro verschilt eigenlijk niet van onze gewone tamboerijn. Vaak worden er ook verschillende tamboerijnen tijdens het spel bespeeld.

Agogo

De agogo is een instrument dat gemaakt wordt door 2 holle kokosnoten op een stok te bevestigen. Het geluid ontstaat door met een stokje tegen de kokosnoten te tikken. De agogo wordt voornamelijk gebruikt tijdens het snelle capoeira-spel maar neemt wel steeds een minder voorname plaats in dan bijvoorbeeld de berimbau.
In onze moderne tijd bestaan er ook metalen agogo’s. Dit is dan eigenlijk een soort dubbele koebel.

Reco-reco

Dit is een stevig stuk bamboe-hout van ongeveer 25 cm lang waarin inkepingen gemaakt worden om een soort rasp te verkrijgen. De klank wordt gevormd door met een stokje over de inkepingen te wrijven. © 2007 - 2009 Evaluna, gepubliceerd in Instrumenten (Muziek en Film) op 28-07-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Evaluna is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Capoeira, Braziliaanse vechtsport of dans?: Wie wel eens gekeken heeft naar capoeira-beoefenaars moet beslist onder de indruk zijn geraakt. Het is fascinerend te kijken naar deze oorspronkelijk ut Brazilie a…
• De Braziliaanse kunst: Capoeira!: Wie Capoeira zegt, zegt Brazil. Alhoewel Capoeira tegenwoordig bijna overal ter wereld beoefend kan worden, en z’n roots duidelijk in Afrika liggen, is deze krijgshaftige ku…
• Capoeira: groeiend succes en hedendaagse kenmerken: In de 19e eeuw werd het beoefenen van capoeira in Brazilië verboden. En toch is deze dans-/vechtkunst helemaal niet ten ondergegaan. Integendeel, ze is int…
• Musikenfete een festival dat een museum werd: Montoire-Sur-Le-Loir kent, net als meer plaatsen in Europa een jaarlijks folkloristisch festival; al ruim dertig jaar. Heel bijzonder is echter dat de verschille…
• Rapalje, Keltische muziek: Rapalje is een band uit Groningen die Keltische Folk uit Ierland, Schotland en Nederland speelt. De kleding sluit er prima op aan, het is een hele belevenis om ze te zien spelen.