InfoNu.nl > Muziek en Film > Muziekstromen > Fado, het Portugese levenslied

Fado, het Portugese levenslied

Fado, het Portugese levenslied Muziek is van alle mensen en alle tijden. Muziek is bij uitstek het medium waarin iedereen gevoelens tot uiting kan brengen. Alle aspecten van het leven lenen zich voor het maken van muziek, voor een lied. In de Portugese fado wordt het leven bezongen. De fado is het Portugese levenslied. Mooi om naar te luisteren, bijzonder om te beleven.

Levenslied

Elk land, elke cultuur heeft zo zijn eigen muziek en muziekstijl waarin de emoties van het volk doorklinken. In Nederland kennen we belangrijke vertolkers van ons levenslied, van Johnny Jordaan, de zangeres zonder naam en Willy Alberti in de jaren '60 en '70 tot Marianne Weber en Frans Bauer nu. En daar zitten nog heel veel bekende en beroemde artiesten tussen. In het levenslied wordt het leven bezongen. Dagelijks geluk en dagelijkse ellende, voor iedereen herkenbaar.

Portugal

In Portugal heet het levenslied de fado. Fado is meer dan het levenslied in Nederland. Fado is het leven zelf. Het woord fado is afgeleid van het Latijnse fatum, dat lot of noodlot betekent. Fado bezingt het noodlot, het verdriet, mogelijkheden en onmogelijkheden van het leven in muziek weergegeven, vol van melancholie en fatalisme. Het Portugese woord saudade (heimwee, weemoed) geeft een belangrijke kern van de fado aan. De hedendaagse fado is onlosmakelijk met Portugal verbonden.

Fado-vertolking. Schilderij van José Malhoa / Bron: Josť Malhoa, Wikimedia Commons (Publiek domein)Fado-vertolking. Schilderij van José Malhoa / Bron: Josť Malhoa, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Herkomst

Hoezeer ook vervlochten met de Portugese ziel, toch is de fado pas een kleine tweehonderd jaar geleden ontstaan. Waarschijnlijk ligt de bron van de fado rond 1830 in de arme wijken van Lissabon en Coimbra. Rond die tijd was de fado vooral te horen in gelegenheden aan de rand van de nette samenleving. In kroegen en bordelen werd de fado ten gehore gebracht door werklozen en landlopers die met hun zang nog in hun levensonderhoud probeerden te voorzien. Het is niet verwonderlijk dat fado een associatie had met louche zaken, kroegen en prostitutie.

Nieuwe kansen

Hoewel de fado een negatief imago had, oefende ze toch (of juist daarom) een aantrekkingskracht uit. Rond 1900 was de fado langzaam opgeschoven van louche naar respectabel. Ook studenten, intellectuelen en dichters kregen meer aandacht voor de fado. Meer en meer werd de fado in betere gelegenheden ten gehore gebracht door betere fadista, vertolkers van de fadomuziek.

Bloeiperiode

Vanaf 1900 tot de jaren dertig maakte de fado een ontwikkeling door van kroegmuziek naar volksmuziek. Toen vanaf 1932 de burgerdictatuur van António de Oliveira Salazar de macht overnam in Portugal zag Salazar in de fado een van de middelen om het volk te beheersen. Fado was de volksziel van Portugal op muziek weergegeven. Het volk had dan wel een dictatuur, maar het kreeg er de fado voor terug. De fadista's vonden het prima, en zagen in al deze fado-aandacht voor zichzelf uitstekende kansen. De fade maakte een bloeiperiode door.

Terugval

Toen de dictatuur door de Anjerrevolutie in 1974 eindelijk ten val kwam, wilden veel Portugezen niets meer van de fado weten. Het was de muziek van de verdrukker, de dictatuur, van een periode die achter hen lag en waar ze niet meer aan herinnerd wilden worden. Fadista's konden met de fadomuziek niet meer voor de dag komen.

Nieuwe bloeiperiode

Muziek die zo verweven is geraakt met de Portugese volksaard, die het hart van de Portugees zo diep raakt, is niet gemakkelijk weg te denken of weg te houden. De onvermijdelijke opleving begon begin jaren tachtig en zette in de jaren negentig aan tot een nieuwe bloeiperiode. Wat het voor de Portugees gemakkelijker maakte, er kwam ook een nieuwe generatie fadista's die geen associatie opriep met de dictatuur. Vanaf eind jaren negentig werd ook internationaal de fado populair.

Antonio Chainho bespeelt de guitarra, een 12-snarige Portugese gitaar / Bron: Luis Benard da Costa Ghude, Wikimedia Commons (CC0)Antonio Chainho bespeelt de guitarra, een 12-snarige Portugese gitaar / Bron: Luis Benard da Costa Ghude, Wikimedia Commons (CC0)

Ontwikkelingen

De oorspronkelijke fado werd over het algemeen uitgevoerd door een fadista, begeleid door guitarra, viola en bas. Een viola is geen viool, maar een klassieke gitaar. Een guitarra is een Portugese gitaar. Na de dictatuur werd gezocht naar alternatieven. Moderne instrumenten doen hun intrede bij het vertolken van de fado en er wordt gebruik gemaakt van versterkers, mengtafels etc. waar dat nodig is.

Unesco

De cultuurorganisatie van de VN, Unesco, plaatste de fado in 2011 op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed. Fado staat op deze lijst in het gezelschap van tradities, kennis, festivals en cultuuruitingen die in ere gehouden moeten worden.

Fado-vertolkers

De fado is door vele fadista's vertolkt. Ze allemaal te noemen is een onmogelijkheid. Enkele bekende namen zie je hieronder staan:
  • Maria Severa (1820-1846) was de eerste Fadozangeres die enige nationale bekendheid genoot.
  • Een van de belangrijkste fadista was Amália Rodrigues (1920-1999).
  • Mafalda Arnauth
  • Cristina Branco (geb. 1972). Zij zingt o.a. in het Portugees vertaalde gedichten van de Nederlandse dichter Slauerhoff in haar fado-muziek
  • Mariza (geb. 1973)
  • Nynke Laverman (geb. 1980) is een Friese fadozangeres.

Fado in Nederland

Fado is in Portugal erg populair, en ook buiten de Portugese grenzen staat de fado volop in belangstelling. Het land buiten Portugal waar de fado momenteel erg populair is, is Nederland. Diverse Nederlandse fadista's vertolken fado, en dragen bij aan de bekendheid van deze muziekstijl. De in Nederland opgerichte Stichting Fado & Guitarras bevordert de verdere ontwikkeling van de fadomuziekstijl.
© 2012 - 2018 Hansvg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Cristina BrancoCristina Branco, hoewel geen fadista, alom gezien als de opvolgster van de legendarische Amalia Rodriguez. Met haar warm…
Amália Rodrigues; de koningin van de fadoAmália Rodrigues; de koningin van de fadoSmachtende woorden als, lijden, hartzeer en heimwee begeleid met weemoedige klanken zijn kenmerken van het prachtige Por…
Fado in Lissabon: erkend immaterieel erfgoed door UnescoFado: bij velen bekend door Cristina Branco is door de Unesco eindelijk erkend als immaterieel erfgoed van Portugal. De…
Fado en de dictatuur in PortugalDe bekendste muziek uit Portugal is toch wel de fado - het Portugese levenslied -, met als bekendste zangeres Amália Rod…
Portugal, algemene informatiePortugal, een redelijk geïsoleerd land en tevens het meest westelijk gelegen land van Europa. Het heeft een lange kust,…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Fado, het Portugese levenslied"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Hansvg
Laatste update: 27-07-2018
Rubriek: Muziek en Film
Subrubriek: Muziekstromen
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!